Phát triển nghề trồng nấm theo hướng tuần hoàn

Trong đó, việc ứng dụng công nghệ sinh học và chuyển đổi số được xem là “chìa khóa” nâng cao năng suất, chất lượng, giúp sản phẩm nấm địa phương bứt phá, vươn tầm ra thị trường quốc tế.

"Điểm nghẽn" do phát triển manh mún

Tại Đắk Lắk, với không gian phát triển kinh tế đa dạng, trồng nấm được xác định là hướng đi chiến lược trong phát triển nông nghiệp tuần hoàn nhằm tận dụng nguồn phụ phẩm từ cà phê, rơm rạ, mùn cưa và lõi ngô sẵn có. Cùng với đó, lợi thế về khí hậu với nhiệt độ trung bình 24°C, biên độ nhiệt ngày đêm lớn và độ ẩm thích hợp là môi trường thuận lợi cho các loại nấm ăn, nấm dược liệu như nấm linh chi, mộc nhĩ, nấm bào ngư sinh trưởng.

Mặc dù vậy, thực trạng ngành nấm hiện nay đang đối diện với không ít khó khăn, thách thức. Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh chỉ có 115 ha nuôi trồng nấm, sản lượng đạt khoảng 1.809 tấn/năm, chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong sản xuất nông nghiệp. Mặt khác, phần lớn hoạt động sản xuất vẫn dừng lại ở quy mô hộ gia đình, tổ hợp tác nhỏ lẻ; trình độ kỹ thuật còn hạn chế, các khâu thanh trùng, khử trùng vẫn thực hiện thủ công.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tham quan khu vực trồng nấm mèo của hộ sản xuất nấm tại xã Krông Ana

Một "nút thắt" lớn khác là khâu sản xuất giống tại chỗ còn rất yếu, chủ yếu phải nhập từ nơi khác dẫn đến chi phí cao và khó kiểm soát chất lượng. Sự thiếu hụt các cơ sở chế biến sâu và hệ thống bảo quản sau thu hoạch khiến sản phẩm nấm Đắk Lắk chưa tạo được giá trị gia tăng cao, khó cạnh tranh với các sản phẩm nhập khẩu từ Hàn Quốc hay Trung Quốc vốn đã có thương hiệu mạnh.

Theo ông Ngô Xuân Nghiễn, Giám đốc Viện Nghiên cứu và Phát triển nấm ăn, nấm dược liệu (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), sản lượng nấm toàn cầu tăng đều khoảng 5,5% mỗi năm trong hai thập kỷ qua. Ở Việt Nam, nấm đã được xác định là sản phẩm nông nghiệp chủ lực từ năm 2012, với sản lượng năm 2024 đạt khoảng 344.000 tấn. Tuy nhiên, nghịch lý là Việt Nam vẫn phải nhập tới 40% lượng nấm tiêu thụ từ Trung Quốc.

Ứng dụng công nghệ để vươn xa

Trước yêu cầu cấp bách về tái cơ cấu nông nghiệp, việc ứng dụng công nghệ sinh học và chuyển đổi số được xem là "chìa khóa" để đưa sản phẩm nấm vươn ra thị trường quốc tế. Hiện nay, nhiều mô hình trồng nấm tại địa phương đã bắt đầu chuyển mình, ứng dụng hệ thống giám sát môi trường tự động (IoT) để kiểm soát các chỉ số về nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng.

Điển hình như mô hình sản xuất nấm linh chi tại Công ty TNHH Nấm Cao Nguyên Việt Nam, nhờ ứng dụng hệ thống phun sương tự động và sấy nhiệt đối lưu, đơn vị đã tiết kiệm được 30% điện năng và 25% lượng nước tưới. Đặc biệt, mô hình tuần hoàn "không rác thải" được hiện thực hóa khi 100% phụ phẩm sau thu hoạch được tái chế làm phân hữu cơ vi sinh, giúp giảm 30 - 40% lượng khí thải CO₂.

Ông Đoàn Xuân Trường, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm xanh Thành Đồng chia sẻ, hiện doanh nghiệp đã dành 6.000 m² để sản xuất nhiều loại nấm ăn và nấm dược liệu theo tiêu chuẩn VietGAP và ISO 22000:2018. Tất cả sản phẩm đều tiêu thụ hết, cho thấy sức hút lớn của thị trường nấm sạch. Ông Trường nhận định ngành nấm hoàn toàn có thể là “cơ hội đổi đời” cho nông dân nếu sản xuất đúng kỹ thuật, liên kết theo chuỗi và tuân thủ quy trình an toàn.

Hộ dân trồng nấm linh chi trên địa bàn xã Hòa Phú

Về mặt kỹ thuật, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông nghiệp công nghệ cao Phú Yên cũng đã hoàn thiện các quy trình nhân giống dịch thể cho nấm đùi gà, nấm mối đen và nấm hoàng đế, đạt năng suất từ 150 - 300 gram/phôi. Đây là cơ sở quan trọng để chuyển giao công nghệ cho người dân, tiến tới sản xuất quy mô công nghiệp.

Dù khó cạnh tranh với Trung Quốc về giá và sản lượng, nấm của Việt Nam, cũng như của Đắk Lắk được cho là có thể tạo lợi thế bằng chất lượng. Tuy nhiên, để phát huy được lợi thế này, cần xây dựng chuỗi giá trị bền vững giữa nhà khoa học - nông dân - doanh nghiệp nhằm tạo ra các sản phẩm nấm hữu cơ, an toàn, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Bên cạnh đó, ngành nấm cần tập trung nghiên cứu chế biến sâu để gia tăng giá trị và đáp ứng thị hiếu của người tiêu dùng trong nước lẫn quốc tế.

Bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: mọi hoạt động phát triển ngành nấm phải lấy lợi ích kinh tế của người dân, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng làm trọng tâm. Đắk Lắk đang tận dụng tốt nguồn phụ phẩm nông nghiệp để tăng giá trị, đặc biệt trong lĩnh vực nấm - một nghề dễ tiếp cận, dễ làm, mang lại thu nhập cao và có thể xây dựng thương hiệu.

Minh Thuận

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây