Nông sản Việt thích ứng quy định từ Trung Quốc

Từ ngày 1-6, Nghị định 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chính thức có hiệu lực, thay thế Lệnh 248 trước đây, siết chặt quản lý đối với cơ sở sản xuất thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào thị trường này. Quy định mới của Trung Quốc tác động không nhỏ đối với việc xuất khẩu nông sản, thực phẩm của Việt Nam.

Dựng "hàng rào" mới

Trung Quốc đang là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Quy định mới của nước này được giới chuyên môn đánh giá là một "bài kiểm tra" về năng lực chuẩn hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định quốc tế của doanh nghiệp (DN) nước ta.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 4 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc chiếm 21,1% tổng kim ngạch xuất khẩu nông - lâm - thủy sản của Việt Nam với giá trị hơn 4,86 tỉ USD, tăng gần 29% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, cùng với nhu cầu nhập khẩu lớn, Trung Quốc cũng đang chuyển mạnh sang cơ chế quản lý số hóa, kiểm soát rủi ro và hậu kiểm nghiêm ngặt hơn đối với thực phẩm nhập khẩu.

Điểm thay đổi đáng chú ý của Nghị định 280 so với Lệnh 248 là Trung Quốc chuyển mạnh sang cơ chế quản lý số hóa, dựa trên việc đánh giá rủi ro và hậu kiểm. Chỉ cần sai lệch một ký tự hoặc thông tin không đồng nhất giữa hồ sơ đăng ký, bao bì sản phẩm và tờ khai hải quan, DN cũng có thể bị tạm dừng xuất khẩu hàng hóa.

Theo quy định mới, 2.589 nhóm sản phẩm bắt buộc phải đăng ký thông qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam trước khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, ngoài nhóm này vẫn còn nhiều mặt hàng mà DN có thể tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER của GACC. Khác với trước đây - khi cơ quan quản lý chuyên ngành của Việt Nam trực tiếp gửi hồ sơ sang phía Trung Quốc, nay DN phải tự chuẩn bị hồ sơ, xin thư giới thiệu của cơ quan có thẩm quyền rồi chủ động đăng ký trên hệ thống điện tử.

Ông Nguyễn Tử Hải, Phó trưởng Phòng Phụ trách Phòng An toàn thực phẩm và môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết Nghị định 280 áp dụng khắt khe hơn đối với nguyên tắc quản lý rủi ro. Dựa trên "hàng rào" này, GACC có thể điều chỉnh yêu cầu đăng ký dựa trên mức độ rủi ro thực phẩm, tình hình an toàn thực phẩm hoặc thay đổi trong hệ thống quản lý của nước xuất khẩu.

"GACC có thể tạm dừng nhập khẩu nếu phát hiện DN vi phạm an toàn thực phẩm, hệ thống quản lý an toàn thực phẩm không bảo đảm, không hợp tác kiểm tra, chưa hoàn thành biện pháp khắc phục. GACC sẽ hủy đăng ký nếu xảy ra sự cố an toàn thực phẩm nghiêm trọng, vi phạm nghiêm trọng khi kiểm tra nhập khẩu, cung cấp tài liệu giả mạo, cho thuê hoặc chuyển nhượng mã đăng ký" - ông Hải cảnh báo.

Nhà máy chế biến trái cây xuất khẩu ở Đắk Lắk của Công ty CP Tập đoàn Xuất Nhập khẩu trái cây Chánh Thu. Ảnh: TUẤN TRẦN

Chủ động ứng phó

Trước những thay đổi này, nhiều DN Việt Nam đã chủ động điều chỉnh hoạt động sản xuất, xuất khẩu để tránh rủi ro.

Giám đốc một DN chuyên xuất khẩu trái cây tươi chính ngạch sang Trung Quốc cho biết DN đang tạm dừng xuất khẩu một số mặt hàng để rà soát lại toàn bộ quy trình sản xuất và hồ sơ pháp lý. Trở ngại hiện nay là nhiều nơi trồng sầu riêng, chuối... vẫn chưa được cấp mã số vùng trồng hoặc tiến độ cấp mã còn chậm, khiến DN thiếu nguyên liệu đạt chuẩn để thực hiện hợp đồng.

Trong khi đó, ngành điều được đánh giá ít chịu tác động hơn. Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), xác nhận hạt điều xuất khẩu chủ yếu đã qua chế biến như bóc lụa, rang, sấy nên được xếp vào nhóm thực phẩm chế biến, không phải nhóm nông sản tươi sống mà Nghị định 280 tập trung kiểm soát chặt.

Với ngành gạo, ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), cho rằng các DN đã có mã số đăng ký sẽ tiếp tục hoạt động bình thường, song DN đăng ký mới sẽ gặp nhiều thủ tục phức tạp hơn. Theo ông, dù gặp khó khăn hơn nhưng Nghị định 280 cũng tạo động lực để DN đầu tư bài bản vào hệ thống quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Để hỗ trợ DN ứng phó trước thay đổi của phía Trung Quốc, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cho hay ngay từ đầu năm 2025, khi Trung Quốc công bố dự thảo nghị định để lấy ý kiến đóng góp, văn phòng đã gửi văn bản tới các địa phương, hiệp hội ngành hàng và cơ quan chuyên môn. Sau khi nghị định được ban hành chính thức vào tháng 10-2025, Văn phòng SPS Việt Nam tiếp tục ban hành nhiều văn bản, đề nghị nghiên cứu triển khai.

"Về bản chất, Nghị định 280 là phiên bản sửa đổi, nâng cấp từ Lệnh 248 trước đây. Việt Nam đã có kinh nghiệm triển khai Lệnh 248 từ năm 2022 nên có cơ sở để thích ứng với quy định mới. Vấn đề quan trọng là DN phải xác định rõ sản phẩm của mình thuộc diện đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền hay được tự đăng ký để tránh sai sót" - ông Nam lưu ý. 

NGỌC ÁNH - LÊ THÚY

Theo Báo Người Lao Động (www.nld.com.vn)

Bài viết gốc: Xem tại đây