Mối nguy hại từ thuốc lá điện tử

Tăng cường truyền thông về tác hại thuốc lá cho giới trẻ. Ảnh: L.H

Nỗi lo nicotine len vào giới trẻ

Tại Việt Nam, dù tỷ lệ hút thuốc lá điếu truyền thống đã có xu hướng giảm trong nhiều năm, song tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử lại tăng đáng báo động trong giới trẻ. Theo khảo sát tại 11 tỉnh, thành năm 2023, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm 13-17 tuổi đã tăng lên 8,1%, trong khi năm 2019 chỉ ở mức 2,6%. Ở nữ giới từ 11-18 tuổi, tỷ lệ sử dụng cũng đã lên tới 4,3%. Xu hướng này rất đáng lo ngại bởi nicotine có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên.

Theo Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), các hình thức quảng bá trá hình trên môi trường số, mạng xã hội, thông qua người nổi tiếng hay hoạt động tài trợ đang khiến giới trẻ dễ dàng tiếp cận các sản phẩm chứa nicotine hơn bao giờ hết. Điều đáng lo ngại là nhiều bạn trẻ xem thuốc lá điện tử như một biểu tượng thời thượng, một "phụ kiện công nghệ", thay vì nhận thức đây là sản phẩm gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe.

Mặc dù có nhiều chuyển biến tích cực trong 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, song Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới. Theo số liệu trích dẫn từ Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu mới nhất, thuốc lá cướp đi sinh mạng của 103.000 người mỗi năm tại Việt Nam (trong đó có 18.800 ca tử vong do hút thuốc thụ động). Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính tổn thất về y tế và kinh tế do thuốc lá gây ra tại nước ta lên tới 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.

Bên cạnh đó, báo cáo tổng kết của Bộ Y tế cũng chỉ ra những bất cập lớn trong quản lý nguồn cung: Có tới 82,5% điểm bán lẻ vi phạm quy định trưng bày; tỷ lệ chủ cửa hàng bán thuốc lá cho trẻ em dưới 18 tuổi lên tới 40,8%. Ngoài ra quy định cấm bán thuốc lá trong phạm vi 100m xung quanh trường học và bệnh viện gần như bị vô hiệu hóa...

Siết chế tài quảng cáo, trưng bày thuốc lá

Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội thông qua Luật thuế Tiêu thụ đặc biệt sửa đổi năm 2025 theo hướng tăng thuế đối với thuốc lá được xem là bước đi quan trọng trong điều hành chính sách tài khóa gắn với bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Theo bà Phan Thị Hải - Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, những cải cách chính sách gần đây, trong đó có cải cách thuế thuốc lá, được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động sâu rộng cả về y tế lẫn kinh tế - xã hội.

Theo ước tính, chính sách này có thể giúp khoảng 2,1 triệu người tại Việt Nam bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút thuốc vào năm 2031; đồng thời ngăn ngừa khoảng 700.000 ca tử vong sớm trong những thập kỷ tới. Nguồn thu ngân sách nhà nước dự kiến tăng thêm khoảng 24.000 tỷ đồng mỗi năm từ năm 2031 nhờ điều chỉnh thuế thuốc lá.

Bên cạnh công cụ thuế, Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại thuốc lá nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và xu hướng tiêu dùng mới. TS Nguyễn Thu Hương (Trường Đại học Thương mại) cho rằng, cần hành động quyết liệt hơn để hướng tới một “thế hệ không thuốc lá”. Theo đó, việc cấm tuyệt đối thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới là cần thiết.

Để bịt kín các khoảng trống pháp lý, hiện Bộ Y tế đang khẩn trương xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đây được xem là bước cụ thể hóa Nghị quyết số 173/2024/QH15, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với Luật Đầu tư 2025 khi đã đưa thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào danh mục cấm kinh doanh.

Một điểm mới đáng chú ý khác là đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại tất cả các điểm bán nhằm loại bỏ hình thức quảng cáo trá hình thông qua hình ảnh sản phẩm. Biện pháp này không chỉ giúp giảm hành vi mua thuốc lá ngoài dự định mà còn hạn chế tác động kích thích đối với giới trẻ và người đang cai nghiện. Hiện nay, nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Singapore và Lào đã áp dụng quy định tương tự.

Đặc biệt, dự thảo luật còn đề xuất chính sách mang tính bước ngoặt: “Cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá”. Đây được xem là nền tảng để xây dựng một thế hệ Việt Nam hoàn toàn không khói thuốc trong tương lai. Nếu được triển khai hiệu quả, chính sách không chỉ góp phần cải thiện chất lượng dân số mà còn giảm đáng kể gánh nặng y tế, kinh tế và xã hội do thuốc lá gây ra trong nhiều thập kỷ tới.

Lê Bảo

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây