Giám sát chặt các sàn thương mại điện tử

Cuối tháng 5 vừa qua, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (Bộ Công Thương) đã làm việc với một số nhà bán hàng trên Shopee và TikTok Shop nhằm ghi nhận những khó khăn, bất cập liên quan đến việc điều chỉnh các loại phí trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT). Đồng thời, yêu cầu các nền tảng làm rõ cơ sở xây dựng, phương thức áp dụng và tác động của các chính sách phí đối với người bán hàng và môi trường cạnh tranh trên thị trường.

Cơ quan quản lý vào cuộc

Trong đó, Công ty TNHH Shopee được yêu cầu giải trình về chương trình "duy trì hiển thị" dự kiến triển khai từ ngày 29-5. Theo kế hoạch ban đầu, nền tảng này sẽ tự động trích một phần doanh thu từ các đơn hàng thành công của người bán để nạp vào tài khoản quảng bá sản phẩm, giúp duy trì khả năng hiển thị trên sàn.

Sàn thương mại điện tử liên tục tăng phí đang ảnh hưởng trực tiếp đến người bán và người tiêu dùng

Mức duy trì hiển thị tiêu chuẩn được đề xuất là 1% doanh thu đơn hàng thành công (chưa bao gồm thuế GTGT). Người bán cũng có thể chủ động điều chỉnh tỉ lệ này từ 1% đến 50% tùy nhu cầu. Khoản phí sẽ được khấu trừ trực tiếp trước khi doanh thu được chuyển về tài khoản người bán.

Sau quá trình rà soát và làm việc với cơ quan quản lý, ngày 27-5, Shopee đã gửi báo cáo tới Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, đồng thời chủ động đề xuất hoãn triển khai chính sách mới. Doanh nghiệp cho biết sẽ thông báo chính thức đến cộng đồng người bán về quyết định này.

Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cho biết sẽ tiếp tục tăng cường giám sát việc xây dựng, điều chỉnh và thực thi các khoản phí hiện hành như phí cố định, phí xử lý giao dịch, phí hạ tầng... mà các nền tảng đang áp dụng.

Để phục vụ công tác giám sát, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cũng đề nghị các nhà bán hàng, tổ chức và cá nhân liên quan chủ động cung cấp thông tin, tài liệu, phản ánh khách quan những vấn đề phát sinh trong quá trình kinh doanh trên các nền tảng TMĐT.

Cơ quan quản lý cũng khuyến nghị các sàn TMĐT khi điều chỉnh chính sách phí phải bảo đảm tính minh bạch, hợp lý, tránh tạo gánh nặng bất hợp lý cho nhà bán hàng, không làm méo mó cạnh tranh và không gây tác động tiêu cực đến người tiêu dùng.

Theo ghi nhận của Báo Người Lao Động, nhiều nhà bán hàng trên các sàn Shopee, TikTok Shop đang đối mặt với áp lực chi phí ngày càng lớn khi các nền tảng liên tục điều chỉnh chính sách thu phí. Nhiều chủ shop cho biết từ đầu năm đến nay, các sàn đã có hơn 3 lần điều chỉnh phí bất chấp bối cảnh sức mua suy giảm và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Nhiều nhà bán hàng phản ánh tổng chi phí phải trả cho sàn hiện đã tăng từ mức 15%-20% doanh thu mỗi đơn hàng lên khoảng 25%-30%. Nếu cộng thêm chi phí quảng cáo, livestream, tiếp thị liên kết và vận hành, tổng chi phí có thể chiếm tới 40%-45% doanh thu, khiến biên lợi nhuận ngày càng bị thu hẹp.

Cần xây dựng cơ chế kiểm soát

Anh Nguyễn Thành Đạt, một nhà bán hàng thời trang, cho biết mỗi đơn hàng hiện phải gánh nhiều loại phí khác nhau. Trong đó có phí giao dịch 6%, hoa hồng 16,5%, voucher 5,5%, thuế 1,5%, chưa kể chi phí vận chuyển và xử lý đơn hàng. Tổng cộng, các khoản phí này chiếm gần 30% giá trị đơn hàng.

Anh dẫn chứng với một chiếc quần jeans giá 500.000 đồng, người bán phải chi khoảng 153.000 đồng cho các khoản phí. Trong khi đó, lợi nhuận thực tế chỉ còn khoảng 7%, chưa tính rủi ro hàng tồn kho, hoàn trả hoặc lỗi sản phẩm. "Nếu sàn áp thêm 1% phí hiển thị thì mỗi đơn hàng sẽ mất thêm khoảng 5.000 đồng. Khi cộng cả chi phí quảng cáo và tiếp thị, tổng chi phí có thể lên tới gần 50%. Lúc đó người bán buộc phải tăng giá thêm 150.000-200.000 đồng mỗi sản phẩm mới có lãi" - anh Đạt nói.

Theo anh, hệ quả là mặt bằng giá hàng hóa trên sàn ngày càng tăng, người tiêu dùng phải chi trả nhiều hơn, trong khi người bán chấp nhận lợi nhuận mỏng để duy trì hoạt động. Báo cáo của YouNet ECI cho thấy trong quý IV/2025, sức mua trên các sàn giảm 8% so với cùng kỳ. Trong khi giá bán trung bình tăng 33% sau hàng loạt đợt điều chỉnh phí trong năm 2025.

Ông Nguyễn Mạnh Tấn, Giám đốc marketing Haravan - doanh nghiệp cung cấp giải pháp TMĐT và bán lẻ, cho rằng việc xuất hiện thêm các khoản phí mới đang tạo ra tình trạng "phí chồng phí", làm gia tăng đáng kể gánh nặng cho nhà bán hàng.

Theo ông Tấn, bản chất một số khoản phí mới, như việc trích 1% doanh thu đơn hàng để phục vụ hiển thị sản phẩm, không khác nhiều so với các hình thức thu phí dịch vụ trước đây. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở thời điểm triển khai và cách thức áp dụng chưa nhận được sự đồng thuận rõ ràng từ cộng đồng nhà bán hàng, dẫn đến phản ứng mạnh mẽ.

Ông phân tích các khoản phí này trước mắt tác động trực tiếp đến người bán nhưng về lâu dài sẽ ảnh hưởng tới người tiêu dùng. Khi chi phí đầu vào tăng, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá bán để bảo đảm doanh thu và lợi nhuận.

Trong bối cảnh chi phí quảng cáo ngày càng cao và cạnh tranh ngày càng khốc liệt, việc bổ sung thêm các loại phí mới khiến bài toán kinh doanh trở nên khó khăn hơn, đặc biệt với các nhà bán hàng nhỏ và vừa. "Nhiều nhà bán đã chạm ngưỡng chịu đựng. Việc tăng phí liên tục giống như giọt nước tràn ly" - ông Tấn nhận định.

Theo chuyên gia này, việc Shopee tạm hoãn áp dụng khoản phí hiển thị 1% chỉ giúp giảm áp lực tức thời cho nhà bán hàng. Về lâu dài, cần xây dựng cơ chế kiểm soát và chính sách phí hợp lý hơn để cân bằng lợi ích giữa nền tảng và người bán. "Khi chi phí được duy trì ở mức phù hợp, nhà bán hàng sẽ có thêm động lực đầu tư cho hoạt động kinh doanh, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường TMĐT. Người tiêu dùng cũng sẽ được hưởng mức giá hợp lý hơn" - ông Tấn chia sẻ. 

Bài và ảnh: Lê Tỉnh

Theo Báo Người Lao Động (www.nld.com.vn)

Bài viết gốc: Xem tại đây