Hiểu đúng để sử dụng corticoid an toàn

Bệnh nhân nhập viện do lạm dụng thuốc chứa corticoid. Ảnh: Đ.T

Trung tâm Hồi sức tích cực (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) đã tiếp nhận và điều trị cho nam bệnh nhân T.V.M. (77 tuổi, trú tại Thanh Hóa), trong tình trạng nhiễm khuẩn huyết nặng trên nền suy thượng thận do lạm dụng corticoid kéo dài. Người bệnh nhập viện khi thể trạng suy kiệt nghiêm trọng, tiên lượng rất dè dặt.

Theo ThS.BS Hà Việt Huy - người trực tiếp điều trị, bệnh nhân có tiền sử đau khớp mạn tính hơn 10 năm. Trong thời gian dài, ông thường xuyên tự ý sử dụng các loại thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc có pha trộn corticoid để giảm đau. Việc dùng thuốc kéo dài, không theo đơn, không kiểm soát liều lượng đã dẫn đến tình trạng ức chế tuyến thượng thận, gây suy thượng thận mạn tính và làm suy giảm hệ miễn dịch.

Khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhân rơi vào tình trạng suy hô hấp nặng, rối loạn toan chuyển hóa phối hợp, phải thở máy, đặt nội khí quản, dẫn lưu ổ mủ và hồi sức tích cực. Dù có đáp ứng bước đầu, bệnh nhân vẫn sốt, tiên lượng nặng do nền thể trạng quá yếu và miễn dịch suy giảm nghiêm trọng.

BS Hà Việt Huy cảnh báo, đây là hậu quả điển hình của tình trạng lạm dụng corticoid trong cộng đồng, nhất là thông qua các bài thuốc dân gian không rõ nguồn gốc, không định lượng. Dùng lâu dài, corticoid không chỉ gây suy tuyến nội tiết mà còn phá vỡ hệ thống miễn dịch, tạo điều kiện cho nhiễm trùng nặng và nhiều biến chứng nguy hiểm.

Trong thực tế, corticoid có thể bị lạm dụng dưới nhiều hình thức: thuốc uống giảm đau xương khớp, thuốc trị dị ứng, hen, thuốc da liễu, thuốc tăng cân, thuốc gia truyền, thuốc đông y không rõ nguồn gốc, sản phẩm bán trên mạng được quảng cáo có tác dụng nhanh. Điểm chung là người dùng thường thấy triệu chứng giảm nhanh, ăn ngủ tốt hơn, tăng cân, đỡ đau, đỡ ngứa, đỡ nghẹt mũi nên tiếp tục sử dụng mà không biết cơ thể đang bị lệ thuộc thuốc và chịu nhiều tác dụng phụ âm thầm.

Điều đáng lo là biểu hiện của suy tuyến thượng thận và tác dụng phụ do corticoid thường diễn tiến âm thầm, dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể mệt mỏi kéo dài, chán ăn, sụt cân, chóng mặt, tụt huyết áp, buồn nôn, đau bụng, yếu cơ, đau nhức toàn thân. Một số trường hợp có thay đổi ngoại hình như mặt tròn đỏ, tích mỡ vùng cổ, tăng mỡ bụng, teo cơ tay chân, da mỏng, dễ bầm, rạn da đỏ tím. Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể hạ đường huyết, nôn nhiều, lơ mơ, tụt huyết áp nặng, trụy tim mạch.

Nhiều người chỉ phát hiện bệnh sau khi tự ý ngừng loại thuốc đã dùng lâu ngày. Đây là điểm đặc biệt nguy hiểm. Với những người đã sử dụng corticoid kéo dài, việc dừng thuốc phải được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn giảm liều phù hợp. Tự ngừng đột ngột có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng thiếu hụt cortisol cấp tính, nhất là khi đang có nhiễm trùng, chấn thương, phẫu thuật hoặc bệnh nặng.

Từ thực tế điều trị, các bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc giảm đau, thuốc chống viêm, thuốc dị ứng hoặc các sản phẩm không rõ thành phần trong thời gian dài. Người dân cũng không nên coi corticoid là thuốc xấu để tự ý dừng điều trị khi đang được bác sĩ chỉ định. Với nhiều bệnh lý, corticoid là thuốc cần thiết, thậm chí giúp kiểm soát đợt cấp, giảm viêm, bảo vệ chức năng cơ quan. Vấn đề nằm ở việc dùng sai chỉ định, sai liều, kéo dài không kiểm soát, hoặc dùng phải sản phẩm trộn corticoid mà người bệnh không biết. Do đó, sử dụng corticoid an toàn phải dựa trên kê đơn, theo dõi, tái khám và hướng dẫn giảm liều của bác sĩ.

Đức Trân

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây