Nâng chất, nâng giá trị trái sầu riêng

Tăng cường chế biến sâu để nâng chất lượng trái sầu riêng. Ảnh: Ngọc Yến.

Từ tăng trưởng sản lượng sang cạnh tranh bằng giá trị

Theo ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, giai đoạn 2027-2030 sẽ là bước chuyển quan trọng của ngành sầu riêng Việt Nam. Sau thời kỳ tăng trưởng nóng về diện tích và sản lượng, ngành hàng sẽ bước vào giai đoạn sàng lọc về chất lượng, tái cấu trúc thị trường và cạnh tranh bằng chuỗi giá trị. Nguồn cung tăng mạnh sẽ tạo áp lực lớn lên giá bán. Theo dự báo, mức giá thu mua xô tại vườn từng đạt 100.000-150.000 đồng/kg sẽ khó duy trì phổ biến. Giá có xu hướng trở về mức cân bằng bền vững hơn, khoảng 40.000 - 70.000 đồng/kg, tùy giống và chất lượng sản phẩm.

Khi thị trường chuyển sang giai đoạn sàng lọc, lợi nhuận giữa các vùng trồng sẽ phân hóa rõ rệt. Những vườn nằm ngoài quy hoạch, chất lượng thấp, tỷ lệ sượng cao hoặc không đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm sẽ đứng trước nguy cơ bị thị trường loại khỏi chuỗi xuất khẩu.

Trong khi đó, cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt. Thái Lan tiếp tục nâng cao tiêu chuẩn về độ chín tự nhiên và đầu tư logistics; Malaysia đẩy mạnh các giống cao cấp như Musang King, Black Thorn; trong khi Philippines, Campuchia, Lào và một số vùng trồng mới cũng đang gia tăng sản lượng.

Điều này cho thấy lợi thế về sản lượng không còn đủ để bảo đảm vị thế cho sầu riêng Việt Nam. Ngành hàng phải chuyển từ tư duy “bán được nhiều” sang “bán được sản phẩm có giá trị cao”.

Cũng theo ông Nguyên, một trong những thay đổi đáng chú ý được dự báo trong giai đoạn 2027-2030 là sự dịch chuyển cơ cấu sản phẩm. Tỷ trọng xuất khẩu quả tươi đơn thuần có xu hướng giảm, trong khi sầu riêng cấp đông, gồm nguyên trái và tách múi, cùng các sản phẩm chế biến sâu sẽ tăng lên, có thể chiếm khoảng 30-40% tổng kim ngạch.

Đây không chỉ là giải pháp nâng giá trị gia tăng mà còn giúp ngành hàng giảm áp lực tiêu thụ trong những thời điểm nguồn cung tăng mạnh. Khi có hệ thống kho lạnh, cấp đông và chế biến đủ năng lực, sản phẩm có thể được bảo quản lâu hơn, chủ động thời điểm đưa ra thị trường và mở rộng sang các thị trường ở xa.

Ông Nguyên nhấn mạnh, Việt Nam có lợi thế chiến lược độc nhất là khả năng thu hoạch rải vụ quanh năm và vị trí địa lý liền kề thị trường Trung Quốc, qua đó giúp tối ưu hóa chi phí vận chuyển. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao vị thế, ngành sầu riêng Việt Nam phải chuyển từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng và giá trị của toàn bộ chuỗi.

Nếu kiểm soát tốt bài toán an toàn thực phẩm và chuẩn hóa mã số vùng trồng, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng Việt Nam hoàn toàn có thể ổn định ở mức 4,5-5 tỷ USD mỗi năm, chính thức đưa Việt Nam cạnh tranh ngang ngửa vị trí quốc gia xuất khẩu sầu riêng số một thế giới. Ngược lại, nếu buông lỏng kiểm định chất lượng, nguy cơ mất thị phần vào tay các đối thủ sẽ khó tránh.

Chuẩn hóa từ gốc

Trong những năm qua, sầu riêng đã trở thành một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của ngành hàng rau quả Việt Nam. Tuy nhiên, đà tăng trưởng nhanh cũng đặt ngành sầu riêng trước nhiều thách thức về chất lượng, vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm...

Theo ông Lê Ngọc Hải - Phó Chủ tịch Hiệp hội sầu riêng Đắk Lắk, mục tiêu trong 3-5 năm tới là đưa sầu riêng Việt Nam nói chung và sầu riêng Đắk Lắk phát triển bền vững, trở thành ngành hàng tỷ USD. Muốn vậy, việc đầu tiên phải làm là chuẩn hóa từ vùng trồng.

Theo ông Hải, các vùng trồng cần được chuẩn hóa đồng bộ, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua tập huấn, hội thảo và hướng dẫn nông dân canh tác, quản lý theo quy chuẩn. Không chỉ kỹ thuật sản xuất, các yếu tố về môi trường, thổ nhưỡng và điều kiện canh tác cũng cần được kiểm soát.

“Gốc” của ngành hàng chính là người nông dân và vùng trồng. Khi chất lượng được kiểm soát ngay từ vườn cây, doanh nghiệp (DN) xuất khẩu mới có nền tảng để mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu.

Tại Đắk Lắk, các cơ quan chức năng và DN đang tăng cường phối hợp trong chiến dịch số hóa, hướng tới đồng bộ dữ liệu và nâng cao chất lượng sầu riêng từ vùng trồng, kỹ thuật canh tác, kiểm nghiệm đến xuất khẩu.

Không chỉ dừng ở quả tươi, DN cũng được đặt ra yêu cầu nâng cấp năng lực xuất khẩu, đầu tư hệ thống kho bãi, kho lạnh và chế biến sâu. Đây được xem là hướng đi quan trọng để đa dạng hóa sản phẩm, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu quả tươi và nâng cao giá trị gia tăng.

Ông Nguyễn Thế Tùng - Tổng Giám đốc Queen Farm, cho rằng muốn xây dựng chuỗi giá trị sầu riêng bền vững, người nông dân và vùng trồng phải được đặt ở vị trí trung tâm.

Theo ông Tùng, cần đồng thời giải quyết nhiều điểm nghẽn từ quản lý cây giống, vật tư nông nghiệp, kỹ thuật canh tác đến logistics và liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi.

Một trong những giải pháp được đề xuất là ứng dụng “Ba khoa học”, gồm khoa học canh tác, khoa học quản lý và khoa học công nghệ. Trong đó, người nông dân cần được trang bị kiến thức về thổ nhưỡng, cải tạo đất, dinh dưỡng và kỹ thuật chăm sóc; hoạt động quản lý sản xuất phải hướng tới sự đồng bộ; còn công nghệ được sử dụng để hỗ trợ tưới tiêu, giám sát sâu bệnh và quản lý thông tin vùng trồng.   

Lê Bảo

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây