Kiểm tra chung, đo chất lượng thực

Một tiết học tại Trường THCS Ngọc Lâm (phường Bồ Đề, Hà Nội). Ảnh: NTCC.

Việc tổ chức kiểm tra định kỳ bằng đề chung của Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đối với học sinh lớp 5, 9 và 12 được kỳ vọng tạo thước đo thống nhất về chất lượng giáo dục. Để chủ trương phát huy hiệu quả, đề kiểm tra phải bảo đảm chất lượng, việc coi, chấm khách quan và kết quả được sử dụng để điều chỉnh hoạt động dạy học, tránh tạo thêm áp lực thành tích.

Tạo thước đo chung giữa các nhà trường

Theo Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT của Bộ GDĐT, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026, Sở GDĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn đối với một số môn học đánh giá bằng điểm số do sở lựa chọn. Học sinh lớp 5 kiểm tra vào cuối học kỳ I và cuối năm học; học sinh lớp 9 và lớp 12 kiểm tra vào cuối học kỳ I và cuối học kỳ II.

Đề kiểm tra phải phù hợp với yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông, bảo đảm tính thống nhất giữa các cơ sở giáo dục cùng cấp học. Nhà trường tiếp tục chịu trách nhiệm tổ chức coi, chấm, tổng hợp kết quả, đồng thời chủ động xây dựng đề kiểm tra đối với các môn học, thời điểm và khối lớp còn lại.

Quy định mới không đặt ra một kỳ thi riêng mà điều chỉnh cách tổ chức kiểm tra định kỳ tại các trường. Việc sử dụng đề chung được kỳ vọng khắc phục tình trạng mỗi trường có cách ra đề, mức độ khó dễ và cách đánh giá khác nhau, qua đó giúp cơ quan quản lý có thêm căn cứ nhận diện chất lượng dạy và học trên địa bàn.

Theo ông Thái Văn Tài - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ GDĐT), kiểm tra trên quy mô rộng xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý giáo dục, bảo đảm kết quả đánh giá khách quan, công bằng và phản ánh đúng thực chất chất lượng dạy học. Kết quả kiểm tra chung tạo cơ sở để cơ quan quản lý đối chiếu, phân tích kết quả giữa các trường, nhận diện mặt mạnh, hạn chế và những vấn đề cần điều chỉnh trong quá trình thực hiện chương trình.

Bà Nguyễn Thị Minh Thúy - Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội) nhận định, đề kiểm tra chung giúp hình thành nguồn dữ liệu về kết quả học tập, qua đó phản ánh chất lượng đào tạo của các trường trên địa bàn. Theo bà Thúy, lớp 5, lớp 9 và lớp 12 là những mốc quan trọng trong quá trình chuyển cấp; đánh giá chất lượng ở các giai đoạn này cũng góp phần định hình chất lượng đầu vào của cấp học tiếp theo.

Cô giáo Nguyễn Thị Huyền (Trường THPT Kim Bảng B, Ninh Bình) cho rằng, lâu nay các trường chủ yếu tự ra đề dựa trên năng lực học sinh của đơn vị mình, nên mức độ khó, dễ có thể khác nhau. Khi học sinh cùng làm một đề, nhà trường và giáo viên có thể nhìn nhận rõ hơn kết quả của học sinh so với mặt bằng chung, từ đó phát huy những mặt làm tốt và điều chỉnh hạn chế.

Tránh biến đề chung thành áp lực thành tích

Dù được kỳ vọng nâng cao tính khách quan, đề kiểm tra chung không phải giải pháp duy nhất để khắc phục tình trạng chạy theo thành tích. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng đề, quy trình tổ chức kiểm tra, cách chấm bài và mục đích sử dụng kết quả.

Thầy Vũ Khắc Ngọc - giáo viên môn Hóa tại Hà Nội lưu ý, một đề kiểm tra được sử dụng thống nhất chưa chắc đã là đề có chất lượng tốt. Đề phải đo lường đúng năng lực cần đánh giá, có độ khó hợp lý và khả năng phân hóa phù hợp. Nếu chỉ tập trung vào ghi nhớ kiến thức hoặc những dạng bài quen thuộc, kết quả có thể giúp so sánh điểm số nhưng chưa phản ánh đầy đủ năng lực học sinh.

Một nguy cơ khác là đề chung có thể tạo ra hình thức luyện thi mới nếu điểm số được sử dụng máy móc để xếp hạng trường. Khi đó, giáo viên và học sinh có thể chuyển từ luyện đề riêng của trường sang luyện theo dạng đề chung, trong khi mục tiêu phát triển năng lực thực chất chưa chắc đạt được.

Bên cạnh đó, sự khác biệt về điều kiện kinh tế - xã hội, chất lượng đầu vào và môi trường học tập giữa các trường cũng cần được tính đến khi phân tích kết quả. Một trường có điểm trung bình thấp hơn không đồng nghĩa với việc chất lượng giảng dạy kém hơn, bởi kết quả học tập còn chịu tác động của nhiều yếu tố.

Vì vậy, việc tổ chức đề chung cần đi kèm với hướng dẫn chấm rõ ràng, quy trình coi kiểm tra nghiêm túc, cơ chế giám sát và bảo mật đề. Với học sinh lớp 5, việc kiểm tra cần phù hợp đặc điểm lứa tuổi, tránh tạo áp lực thi cử không cần thiết. Với học sinh lớp 9 và lớp 12, kiểm tra định kỳ cần phục vụ đánh giá quá trình học tập, không nên trở thành một kỳ thi tuyển sinh thu nhỏ.

Ông Thái Văn Tài nhấn mạnh, kết quả kiểm tra chung không phải căn cứ duy nhất để xếp hạng nhà trường, đánh giá giáo viên hay kết luận về năng lực học sinh. Kết quả cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể, kết hợp với các hình thức đánh giá khác và sử dụng đúng mục đích.

Thu Hương

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây