Ngành mía đường đối diện khó khăn kép
Thứ sáu , 20/11/2026 10:14
```
Thứ sáu , 20/11/2026 10:14

Thu hoạch mía ở Tây Ninh. Ảnh: Sơn Trang
Sức ép từ nhập khẩu HFCS
Giới chuyên gia kinh tế nhận định, quý III/2026, thị trường đường tiếp tục chịu sức ép từ nguồn cung dồi dào, cạnh tranh của đường nhập khẩu và xu hướng gia tăng sử dụng si-rô ngô hàm lượng fructose cao (HFCS). Số liệu từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy trong tháng 10/2026, lượng HFCS nhập khẩu đạt 29.432 tấn. Lũy kế từ đầu năm đến hết tháng 10/2026, lượng HFCS nhập khẩu đạt 205.885 tấn, bằng 111% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, các doanh nghiệp nhập khẩu HFCS chủ yếu là những doanh nghiệp (DN) sản xuất nước giải khát. Đây vốn là nhóm khách hàng tiêu thụ đường tinh luyện chính của các nhà máy đường trong nước trước đây.
Trong bối cảnh thị trường đường đã dư cung, sự dịch chuyển nhu cầu của nhóm khách hàng công nghiệp càng làm gia tăng khó khăn cho hoạt động tiêu thụ đường sản xuất từ mía.
Bên cạnh đó, tình trạng vận chuyển, kinh doanh đường nhập lậu tiếp tục diễn ra tại nhiều địa phương. Trong tháng 10, các lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ nhiều vụ việc với số lượng đường cát vi phạm đáng kể. Không chỉ đường nhập lậu qua biên giới, tại các chợ đầu mối, đường có xuất xứ Thái Lan vẫn được lưu hành và kinh doanh. Các sản phẩm đường cát sang chiết, đóng gói cũng tiếp tục được bán tràn lan với tình trạng không nhãn mác, không nguồn gốc xuất xứ và không hạn sử dụng. Đại diện Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSS) cho biết, hoạt động thương mại đường tại các cửa hàng dân sinh phần lớn được thực hiện bằng tiền mặt, không có hóa đơn, gây khó khăn cho công tác kiểm soát nguồn gốc hàng hóa và quản lý thuế.
Khó khăn trong tiêu thụ
Ông Nguyễn Văn Lộc - Chủ tịch VSSA cho biết, trong quý III, quý IV, giá đường quốc tế có xu hướng phục hồi. Tuy nhiên, mặt bằng giá Việt Nam vẫn thấp hơn đáng kể so với một số quốc gia trong khu vực. Ngành mía đường Việt Nam khép lại niên vụ 2025-2026 với sản lượng duy trì ở mức cao. Trong khi đó, đầu ra của đường mía sản xuất trong nước vẫn gặp nhiều trở ngại, tiếp tục thừa cung. Trong nước, tình trạng thừa cung được dự báo tiếp tục kéo dài. Đường sản xuất từ mía phải cạnh tranh với đường nhập lậu, đường không rõ nguồn gốc có giá thấp, trong khi nhu cầu đường công nghiệp tiếp tục bị HFCS thay thế phần lớn...
Trước xu hướng nhập khẩu HFCS gia tăng, ông Lộc cho biết, đã gửi kiến nghị làm rõ đối tượng chịu Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường, đồng thời đề xuất áp dụng thuế suất 20% đối với đồ uống sử dụng HFCS. Nếu được triển khai, tác động của đề xuất sẽ phụ thuộc vào phạm vi điều chỉnh và đối tượng chịu thuế. Phản ứng của DN sản xuất đồ uống cũng là yếu tố cần xem xét. Đối với ngành mía đường, đây là hướng điều chỉnh chính sách nhằm giải quyết cạnh tranh giữa các chất tạo ngọt. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào sự thay đổi trong lựa chọn nguyên liệu, chi phí sản xuất và nhu cầu tiêu thụ đồ uống.
TS Cao Anh Đương, Phó Chủ tịch VSSA, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Mía đường Việt Nam thông tin, năng suất đường bình quân của Việt Nam niên vụ 2024/2025 đạt 6,69 tấn/ha, đứng đầu khu vực ASEAN. Con số này vượt Thái Lan (5,20 tấn/ha), Indonesia (4,76 tấn/ha) và Philippines (4,62 tấn/ha). Tuy nhiên, giá đường trong nước lại thấp hơn khu vực, chỉ bằng 66% so với Philippines, 70% so với Indonesia và 94% so với Trung Quốc. Điều này đặt ra thách thức cạnh tranh và yêu cầu điều chỉnh chính sách để đảm bảo cạnh tranh và bền vững cho ngành mía đường. Nếu tình trạng tồn kho kéo dài, nguy cơ đứt gãy chuỗi sản xuất là hiện hữu. Nhiều nhà máy có thể buộc phải cắt giảm công suất hoặc thu hẹp vùng nguyên liệu, kéo theo hàng loạt hệ lụy đối với người dân và kinh tế địa phương.
Đại diện nhiều DN chia sẻ, một trong những nguyên nhân quan trọng khiến thị trường tiêu thụ gặp khó là tình trạng đường nhập lậu vẫn diễn biến phức tạp, cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm sản xuất trong nước. Bên cạnh đó, lượng lớn siro ngô biến đổi gen nhập khẩu với giá rẻ cũng tạo thêm áp lực đối với ngành mía đường. Từ thực tế đó, nhiều kiến nghị đã được đưa ra như tăng cường kiểm soát đường nhập lậu qua biên giới, siết chặt quản lý thị trường, đồng thời xem xét kéo dài thời gian áp dụng các biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với mặt hàng đường nhập khẩu nhằm bảo vệ sản xuất trong nước.
Theo giới chuyên gia kinh tế, về lâu dài, ngành mía đường cần tiếp tục tái cơ cấu theo hướng nâng cao năng suất, giảm giá thành, phát triển vùng nguyên liệu bền vững và đa dạng hóa sản phẩm sau đường để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Minh Quân
Nguồn: daidoanket.vn
Bài viết gốc: Xem tại đây