Tuyển sinh ĐH: Chấm dứt lạm phát nguyện vọng

Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học (ĐH) của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đã định hình lộ trình cho kỳ tuyển sinh năm 2026.

Phải cân nhắc khi chọn ngành

Những điều chỉnh kỹ thuật trong dự thảo không chỉ đơn thuần là thay đổi con số mà còn hướng tới chất lượng thực chất, thay vì số lượng ảo.

Quy chế tuyển sinh 2026 dự kiến có các điều chỉnh lớn. Trước tiên là giới hạn số lượng nguyện vọng và phương thức xét tuyển. Theo thống kê từ Bộ GD-ĐT, trong các mùa tuyển sinh gần nhất, tỉ lệ thí sinh trúng tuyển nguyện vọng 1 khoảng 35,1% và có tới 98,5% thí sinh trúng tuyển nằm trong phạm vi 10 nguyện vọng đầu tiên.

Số lượng thí sinh trúng tuyển, nhập học ở các nguyện vọng từ thứ 11 trở đi rất ít. Điều đó cho thấy việc đăng ký quá nhiều nguyện vọng không tăng cơ hội trúng tuyển thực tế cho thí sinh. Với tối đa 10 lựa chọn, thí sinh buộc phải có sự cân nhắc kỹ lưỡng về ngành học và xác suất trúng tuyển, từ đó nâng cao chất lượng công tác hướng nghiệp tại bậc phổ thông.

Song song đó, việc giới hạn mỗi trường ĐH chỉ được áp dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển chính (không tính xét tuyển thẳng) sẽ giúp thí sinh thoát khỏi "ma trận" tuyển sinh. Thực tế, hiện nay có tới hơn 20 phương thức xét tuyển khác nhau, gây khó khăn cho việc so sánh và quy đổi điểm tương đương. Việc tinh gọn này buộc trường ĐH phải tích hợp các tiêu chí xét tuyển vào những nhóm phương thức lớn, như xét tuyển dựa trên điểm thi tốt nghiệp THPT, xét tuyển kết hợp và xét tuyển dựa vào kỳ thi riêng.

Về điều chỉnh chính sách ưu tiên đối với chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, tổng điểm cộng tối đa không vượt quá 10% điểm tối đa của thang điểm xét tuyển; từng loại điểm thành phần (điểm xét thưởng, điểm khuyến khích) không vượt quá 1,5 theo thang điểm 30. Đây là giải pháp nhằm bảo đảm công bằng giữa thí sinh ở các đô thị lớn (nơi dễ tiếp cận các trung tâm ngoại ngữ quốc tế) với thí sinh ở vùng khó khăn. Bộ GD-ĐT quan niệm rằng ngoại ngữ là một công cụ hỗ trợ học tập chứ không nên trở thành yếu tố gây lệch lạc kết quả xét tuyển đối với các ngành học không chuyên ngữ.

Sự điều chỉnh này cũng nhằm ngăn chặn tình trạng "một thành tích được tính hai lần" - tức là thí sinh vừa được quy đổi chứng chỉ sang điểm 10 môn tiếng Anh vừa được cộng thêm điểm ưu tiên. Thay vì cộng điểm thưởng, các trường ĐH được khuyến khích sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ như một tiêu chí trong phương thức xét tuyển kết hợp hoặc điều kiện sơ tuyển.

Thí sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025 tại TP HCM. Ảnh: TẤN THẠNH

Không còn xét học bạ "trắng"

Một trong những điều chỉnh đáng lưu ý là sự thay đổi trong tổ hợp môn xét tuyển của các khối thi truyền thống.

Việc học sinh được chọn môn tự chọn ở bậc THPT dẫn đến sự đa dạng trong hồ sơ năng lực của người học. Theo Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018, việc chọn môn học của học sinh đã bắt đầu ngay từ lớp 10. Cấu trúc bài thi tốt nghiệp mới khiến số lượng thí sinh chọn cùng lúc 3 môn truyền thống (như lý - hóa - sinh hay sử - địa - giáo dục công dân) giảm mạnh.

Dự thảo quy chế tuyển sinh quy định tổ hợp xét tuyển phải có ít nhất 3 môn phù hợp với yêu cầu của chương trình đào tạo, trong đó bắt buộc phải có môn toán hoặc ngữ văn. Trọng số điểm của môn toán hoặc văn không được thấp hơn 1/3 tổng điểm theo thang 30. Để thích ứng, nhiều trường ĐH đã công bố điều chỉnh các tổ hợp môn xét tuyển theo khối thi truyền thống cũ, thay bằng các tổ hợp mới - thường lấy ngữ văn hoặc toán làm môn gốc, kết hợp với ngoại ngữ và một môn tự chọn liên quan trực tiếp đến ngành đào tạo.

Trước đây, thí sinh chỉ cần tốt nghiệp THPT là có thể dùng điểm học bạ để vào ĐH. Từ năm 2026, học bạ phải đi kèm với năng lực thực tế được chứng minh qua kỳ thi tốt nghiệp.

Điều 6 dự thảo quy chế quy định thí sinh sử dụng kết quả học tập (học bạ) 6 học kỳ THPT để xét tuyển phải có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp tương ứng (hoặc toán, văn và một môn thi khác) đạt tối thiểu 16 theo thang điểm 30. Đây là điều kiện "cần" (ngưỡng sàn), không phải là điểm trúng tuyển. Thí sinh phải vượt qua ngưỡng này thì điểm học bạ mới được đưa vào quy trình xét tuyển của nhà trường.

Quy định này áp dụng cho phương thức xét học bạ độc lập, kể cả các phương thức kết hợp có sử dụng điểm học bạ.

Dù nhắm đến mục tiêu nâng cao chất lượng đầu vào, quy định này cũng gây ra lo ngại cho các trường ĐH tốp dưới và trường thuộc khối kỹ thuật/năng khiếu, nơi có thể thu hút những thí sinh có năng lực thực hành tốt nhưng kỹ năng làm bài thi trắc nghiệm không cao.

Thay vì 16 điểm "cứng", Bộ GD-ĐT nên xem xét mức điểm linh hoạt dao động 14-15 điểm, tùy theo phổ điểm và độ khó của đề thi từng năm. Những năm trước, nhiều trường ĐH có mức điểm chuẩn trúng tuyển theo phương thức điểm thi tốt nghiệp cũng chỉ ở 14-15. 

TS Nguyễn Đức Nghĩa

Theo Báo Người Lao Động (www.nld.com.vn)

Bài viết gốc: Xem tại đây