Để ẩm thực trở thành đại sứ văn hóa

Sự kiện này cũng gợi mở, đặt ra vấn đề là làm thế nào để ẩm thực trở thành đại sứ văn hóa, quảng bá văn hóa ra thế giới và tạo cú hích bền vững cho kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Lắk?

Hệ sinh thái ẩm thực đa dạng

Sự nức tiếng của ẩm thực Buôn Ma Thuột được dệt nên từ lịch sử dịch chuyển và hội tụ dân cư độc đáo. Nền tảng đầu tiên cho bức tranh đa sắc màu ấy chính là về hệ sinh thái ẩm thực lâu đời của người Êđê, M'nông, Gia Rai... gồm vị đắng thanh của cà đắng, vị cay nồng của ớt rừng, mùi thơm đặc trưng của lá bép, củ nén, quyện hòa trong những món ăn như vếch bò nấu cà đắng, canh thụt hay lẩu lá rừng, gỏi măng... Không chỉ có ẩm thực bản địa, Buôn Ma Thuột còn ghi nhận sự hội tụ văn hóa và cả hương vị độc đáo, đa dạng của ẩm thực của các dân tộc trong cả nước.

Chính sự cộng cư này đã tạo ra một bộ lọc văn hóa đặc biệt. Món bún đỏ Buôn Ma Thuột - sự biến tấu tài tình từ bún riêu, bánh đa cua miền Bắc kết hợp với khẩu vị đậm đà phương Nam và sắc màu Tây Nguyên là một minh chứng sống động. Hay những món như phở hai tô (phở khô), bánh ướt chồng dĩa, nem nướng... khi “nhập tịch” Buôn Ma Thuột đều khoác lên mình một phong vị rất riêng, mạnh mẽ, phóng khoáng và đậm đà như chính tính cách con người nơi đây.

Vùng đất Tây Nguyên nói chung, Buôn Ma Thuột nói riêng hội tụ hệ sinh thái ẩm thực phong phú, đa dạng. Ảnh: Hữu Hùng - Anh Hoàng - Công Định

Trước khi có sự vinh danh quốc tế, ẩm thực đã âm thầm đóng vai trò là “đại sứ” kết nối hiệu quả nhất của Buôn Ma Thuột. Du khách có thể chưa nhớ hết các địa danh địa lý nhưng họ khó lòng quên được hậu vị đậm sâu của một ly cà phê đậm đặc giữa lòng “Thủ phủ cà phê thế giới”, vị ngọt thơm của cá lăng sông Sêrêpốk hay cái nồng nàn của rượu cần trong tiếng cồng chiêng.

Ẩm thực là ngôn ngữ không cần phiên dịch. Khi một món ăn chạm đến vị giác của du khách đã mở ra cánh cửa khám phá về văn hóa, lịch sử và con người bản địa. Bà Phạm Thị Hồng Vân, công tác tại Lãnh sự quán Anh (TP. Hồ Chí Minh) khi đến tham dự Chương trình Diễn đàn di sản cà phê thế giới tổ chức tại Buôn Ma Thuột vào giữa tháng 4/2026 vừa qua đã phải thốt lên rằng: “Món ăn, thức uống ở đây quá ngon, ngoài sức tưởng tượng”. Sau khi được trải nghiệm quy trình trồng, chăm sóc, rang say, pha chế cà phê tại buôn Tơng Jŭ, phường Ea Kao, được thưởng thức những món ăn bản địa tại khu du lịch cộng đồng buôn Tơng Jŭ đã thôi thúc bà Vân tiếp tục tự tìm tòi, khám phá nét văn hóa, ẩm thực độc đáo tại buôn du lịch cộng đồng Akŏ Dhông. 

Sự kiện Buôn  Ma Thuột được vinh danh, sánh vai cùng các điểm đến ẩm thực biểu tượng trên toàn cầu chính là tiền đề để chuyển dịch, đưa giá trị tinh thần, bản sắc văn hóa Tây Nguyên ra thế giới thông qua chuỗi giá trị ẩm thực.

Danh hiệu và con đường phía trước

“Top 15 điểm đến ẩm thực nổi bật nhất thế giới năm 2026” là một cơ hội vàng, nhưng danh hiệu này cũng sẽ bị “nguội” đi theo thời gian nếu không có những chủ trương, giải pháp mang tính đồng bộ và dài hơi để giữ nhiệt.

Việc quan trọng, cấp thiết hiện nay là ngành văn hóa, thể thao và du lịch quan tâm đến việc lập hồ sơ, số hóa các công thức món ăn truyền thống, đặc biệt là các món ăn của đồng bào dân tộc thiểu số để bảo tồn và phát triển. Đồng thời xây dựng “Bản đồ ẩm thực Buôn Ma Thuột” (Food Map) ứng dụng công nghệ số để du khách dễ dàng tiếp cận.

Bà H'Yam Bkrông, chủ Homstay Hnoh Ea Kao ở buôn Tơng Jú, phường Ea Kao chuẩn bị rượu cần để phục vụ du khách. Ảnh: Nguyễn Xuân

Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ các nghệ nhân ẩm thực, nhà hàng chuẩn hóa quy trình chế biến, đăng ký sở hữu trí tuệ, xây dựng thương hiệu cho các món ăn đặc sắc để chuẩn bị cho bước đường xuất khẩu gián tiếp qua khách du lịch và trực tiếp qua các chuỗi nhà hàng phân phối.

Ẩm thực không thể tách rời nguồn nguyên liệu. Vì vậy, một trong những hoạt động quan trọng, xuyên suốt để phát triển du lịch đó chính là gắn kết chuỗi giá trị từ nông nghiệp đến bàn ăn. Công tác quy hoạch và phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm, đưa du khách đến các buôn làng như buôn Akŏ Dhông, buôn Tơng Jŭ..., tham quan vườn cà phê, vùng trồng cà đắng, măng, rau rừng, chăn nuôi heo rừng lai và được tự tay hái nguyên liệu, cùng bà con buôn làng chế biến món ăn là cách hiệu quả nhất để níu chân họ.

Là người khởi xướng và dẫn dắt hoạt động du lịch cộng đồng tại buôn Tơng Jŭ, giúp du khách có cơ hội trải nghiệm văn hóa truyền thống, lưu trú tại nhà sàn dài và thưởng thức ẩm thực của người Êđê, bà H’Yam Bkrông rất vui và tự hào khi Buôn Ma Thuột được vinh danh trong danh sách “15 điểm đến ẩm thực nổi bật nhất thế giới năm 2026”.

Ngay sau sự kiện này, bà cũng đã vạch ra một kế hoạch khá dày để phát triển du lịch cộng đồng. Bà H’Yam chia sẻ: “Tôi đã tập hợp 19 hộ làm du lịch cộng đồng trong buôn, đội văn nghệ, cồng chiêng trong tâm thế sẵn sàng đón khách, nhất là khách du lịch nước ngoài trong mùa hè này. Các hộ tăng cường quảng bá trên trang cá nhân, chủ động chăm sóc cây trồng, vật nuôi để có nguyên liệu chế biến các món ăn truyền thống và đưa du khách đi tham quan, trải nghiệm”.

Nét đẹp văn hóa bên ché rượu cần truyền thống của đồng bào Êđê tại buôn du lịch cộng đồng Tơng Jú (phường Ea Kao).

Để gia tăng giá trị từ ẩm thực, việc tổ chức, duy trì hoạt động của các tuyến phố đi bộ, chợ đêm ẩm thực tại trung tâm Buôn Ma Thuột sẽ kích cầu tiêu dùng và quảng bá văn hóa ẩm thực độc đáo. Cùng với đó, cũng cần nâng tầm không gian thưởng thức cà phê mang tính biểu tượng, từ cà phê vỉa hè mộc mạc gắn liền với đời sống đô thị đến các không gian thưởng lãm cà phê đặc sản cao cấp. Đồng thời, có thể tổ chức tuần lễ ẩm thực quốc tế tại Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột, mời các đầu bếp nổi tiếng về trải nghiệm và sáng tạo món ăn dựa trên nguyên liệu của Đắk Lắk.

Khi ẩm thực trở thành đại sứ văn hóa thì hương vị món ăn, đồ uống Buôn Ma Thuột sẽ không chỉ đọng lại trên đầu lưỡi mà còn lại trong tâm trí của hàng triệu du khách toàn cầu.

Nguyễn Xuân

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây