Tìm lời giải cho vấn đề lũ lụt ở vựa lúa Krông Ana

Nguyên nhân lũ lụt lâu nay thường được cho là do việc vận hành các hồ chứa thủy điện trên lưu vực. Các cơ quan chức năng, nhà chuyên môn đã vào cuộc, tìm lời giải xác đáng cho vấn đề này.

Ghi nhận thực tế thời gian qua cho thấy, hằng năm thường xảy ra mưa lớn kéo dài làm cho mực nước các sông dâng cao gây ngập một số vùng trũng, nhiều nhất là ở dọc sông Krông Ana (các xã Krông Ana, Ea Na, Liên Sơn Lắk, Đắk Liêng). Tình hình mưa lớn, ngập lụt xảy ra liên tiếp với tần suất ngày càng dày và mức độ gây thiệt hại về người và tài sản ngày càng lớn. Theo thống kê, trong giai đoạn từ năm 2016 - 2023, các trận mưa lũ trên địa bàn toàn tỉnh đã gây thiệt hại khoảng 4.057 tỷ đồng.

Khu vực thấp trũng thuộc xã Krông Ana thường bị ảnh hưởng do mưa lũ

Có ý kiến cho rằng, từ sau khi xây dựng và đưa vào vận hành các công trình thủy điện, đặc biệt là thủy điện Buôn Kuốp (năm 2010), tình trạng lũ lụt diễn ra thường xuyên, ngoài tác động của dòng chảy tự nhiên trên sông còn có nguyên nhân do việc vận hành thủy điện. Nhằm xác định nguyên nhân toàn diện và khách quan, tỉnh Đắk Lắk đã giao các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện dự án “Khảo sát, đánh giá sự ảnh hưởng của chế độ vận hành hồ chứa thủy điện Buôn Kuốp đối với các cánh đồng lúa nước ở thượng nguồn hồ chứa thuộc huyện Krông Ana” (địa bàn xã Krông Ana và Ea Na hiện nay).

Theo đó, Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên và ThS Đặng Thị Nga - chủ nhiệm dự án đã tiến hành nghiên cứu tính toán thủy văn các nhánh sông Krông Ana và sông Krông Nô, phạm vi từ hồ thủy điện Buôn Tua Srah về tới hồ Buôn Kuốp; khảo sát hiện trường, thu thập các tài liệu, số liệu để đánh giá ảnh hưởng của chế độ vận hành hồ chứa thủy điện; thu thập ảnh viễn thám thời điểm trước khi xây dựng thủy điện Buôn Kuốp (trước năm 2003) và sau khi thủy điện này hoàn thành đưa vào sử dụng (sau năm 2010).

Hình ảnh viễn thám đã xác định được tình trạng ngập ở các năm 1996 với diện tích hơn 2.321,7 ha; năm 1998: 2.388 ha; năm 2001: 1.236 ha; năm 2002: 507 ha. Sau khi thủy điện vận hành, tại 2 thời điểm (ngày 26/10/2016 và 20/3/2023) cho thấy hình ảnh khu vực này không ngập. Thời điểm ngày 8/12/2024 thể hiện ngập ở mức thấp; 9 thời điểm xảy ra ngập ở diện rộng, đặc biệt là ngày 13/12/2016, 20/12/2024 và 27/12/2024. Tại các thời điểm xem xét, thủy điện Buôn Tua Srah và thủy điện Buôn Kuốp đều vận hành theo đúng quy định tại Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Sêrêpốk.

Để có cơ sở xác định nguyên nhân chính xác hơn, cơ quan chuyên môn cũng xem xét thông qua việc mô phỏng quá trình diễn biến dòng chảy (lưu lượng, mực nước) và ngập lụt bằng các mô hình thủy văn, thủy lực; phân tích đánh giá về chế độ vận hành của 2 nhà máy thủy điện trên hệ thống ứng với các thời điểm nói trên, sau đó so sánh với quy định tại Quy trình vận hành liên hồ chứa. Kết quả điều tra cho thấy, thủy điện đều vận hành theo đúng quy định; tổng lưu lượng xả trung bình ngày đúng yêu cầu, mực nước tại hồ thủy điện nằm trong giới hạn quy định.

Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên và các nhà khoa học kết luận, việc vận hành hồ chứa thủy điện Buôn Kuốp không gây ảnh hưởng đến tình trạng ngập lụt. Cao trình các khu vực bị ngập xấp xỉ và cao hơn mực nước của hồ ở cùng thời điểm. Bản chất của vấn đề là khu vực này có địa hình thấp trũng, khi có mưa lớn hoặc có mưa kết hợp nước sông dâng cao thì địa bàn trong đê bao không tiêu thoát nước ra ngoài sông được gây ngập úng, đặc biệt là những vùng lúa trũng, cao độ đáy ruộng và mực nước trong ruộng thấp hơn so với mực nước sông và hệ thống tiêu nước chưa đầy đủ.

Từ các nguyên nhân trên, kết hợp với các kết quả tính toán thủy lực ứng với kịch bản cực đoan và các số liệu hiện trạng, các nhà khoa học đề xuất giải pháp công trình và phi công trình như lên đê mới đối với những sông chưa có đê, đường; lắp đặt các trạm bơm tiêu nước; điều chỉnh lịch thời vụ canh tác, thời vụ với những năm dự báo ngập lụt và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm…

Tỉnh Đắk Lắk đề nghị các địa phương vùng ngập lụt hằng năm lồng ghép vào các chương trình, kế hoạch để huy động nguồn lực thực hiện các giải pháp giảm thiểu tình trạng ngập lụt trên địa bàn, ổn định đời sống nhân dân. Đối với Công ty Thủy điện Buôn Kuốp, tỉnh yêu cầu thực hiện nghiêm chế độ vận hành hồ chứa theo đúng quy trình, cung cấp đầy đủ số liệu về chế độ vận hành, lưu lượng xả, mực nước hồ để các địa phương, đơn vị và người dân được biết, theo dõi, chủ động trong công tác phối hợp.

Minh Chi

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây