Nỗi lo “bác sĩ ảo”

Khi có bệnh, người dân cần đi khám để được kê đơn, điều trị. Ảnh: M.Q.

Theo ghi nhận, đã xuất hiện tình trạng người dân mang những “đơn thuốc” do AI gợi ý đến nhà thuốc để mua, trong đó có cả các loại thuốc kê đơn, kháng sinh hoặc thuốc có nguy cơ tác dụng phụ cao. Ở chiều ngược lại, không ít trường hợp trì hoãn việc đi khám vì tin rằng tình trạng sức khỏe của mình “chưa nghiêm trọng”, dựa trên những phân tích mang tính tổng quát của AI. Khi nhập viện, bệnh đã chuyển nặng, thậm chí bỏ lỡ “thời gian vàng” trong điều trị.

Trường hợp của chị Nguyễn Thanh H. (37 tuổi, Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Sau ba ngày ho khan, nghẹt mũi, đau đầu, chị hỏi ChatGPT và làm theo gợi ý dùng thuốc giảm triệu chứng. Tuy nhiên, sau gần một tuần, tình trạng không cải thiện mà còn nặng hơn. Khi đi khám, bác sĩ xác định chị bị viêm xoang cấp và cần điều trị đúng phác đồ.

Đáng chú ý, hiện tượng này không chỉ xuất hiện ở nhóm người ít kiến thức y tế, mà cả những người trẻ, có trình độ, quen sử dụng công nghệ cũng dễ rơi vào “ảo tưởng hiểu biết”. Việc AI trình bày thông tin mạch lạc, có vẻ logic, khiến nhiều người lầm tưởng rằng các khuyến nghị đó mang tính cá thể hóa, trong khi thực chất chỉ dựa trên những dữ liệu chung, không thể phản ánh đầy đủ tình trạng sức khỏe, bệnh nền hay yếu tố nguy cơ của từng cá nhân.

Thực tế cho thấy, ranh giới giữa việc sử dụng AI như một nguồn tham khảo và việc phụ thuộc vào AI trong quyết định y khoa đang trở nên mong manh. Khi công nghệ được đặt nhầm vị trí, từ công cụ hỗ trợ thành người “thay thế” bác sĩ, rủi ro đối với sức khỏe cá nhân và cộng đồng bắt đầu xuất hiện.

ThS.BS Trần Quốc Phong - Trưởng đơn vị Tiết niệu (Bệnh viện An Bình) cho rằng, AI dễ tạo ra một “ảo tưởng hiểu biết” cho người dùng. Y khoa là lĩnh vực mang tính cá thể hóa rất cao, mỗi người bệnh là một tổ hợp riêng biệt của triệu chứng, bệnh nền, tiền sử và điều kiện sống. Những thông tin do AI đưa ra, dù được trình bày mạch lạc, cũng chỉ dựa trên dữ liệu chung, không thể thay thế quá trình thăm khám trực tiếp, khai thác bệnh sử và đánh giá lâm sàng của bác sĩ. “Không có thuật toán nào đủ khả năng thay thế việc sờ, nghe, hỏi và quan sát người bệnh tại giường bệnh”- BS Phong nhấn mạnh.

Một rủi ro khác được các chuyên gia cảnh báo là sự khuếch đại sai lệch thông tin. AI học từ kho dữ liệu lớn trên internet, nơi thông tin chính thống và không chính thống đan xen. Nếu người dùng không có khả năng chọn lọc, các lời khuyên thiếu căn cứ khoa học có thể được tiếp nhận và lặp lại, dần dần trở thành “niềm tin” cá nhân. Trong y tế, niềm tin sai lệch có thể dẫn đến những quyết định nguy hiểm, đặc biệt với các bệnh lý cần can thiệp sớm như đột quỵ, tim mạch, nhiễm trùng nặng hay ung thư.

Từ thực tế đó, nhiều ý kiến cho rằng vấn đề cốt lõi hiện nay là phải xác định lại ranh giới giữa công nghệ và y học. AI có thể là công cụ hỗ trợ phổ biến kiến thức, giúp người dân hiểu đúng hơn về triệu chứng và tầm quan trọng của việc đi khám, nhưng không thể và không nên được sử dụng như một công cụ chẩn đoán hay điều trị. Trách nhiệm này không chỉ thuộc về người dân, mà còn đặt ra yêu cầu với ngành y tế, các cơ quan quản lý và cả các nền tảng công nghệ trong việc định hướng sử dụng AI một cách an toàn.

Ở bình diện rộng hơn, bài toán AI trong lĩnh vực sức khỏe không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là vấn đề quản lý rủi ro xã hội. Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng len sâu vào đời sống, việc trang bị cho người dân khả năng sử dụng công nghệ một cách tỉnh táo, có giới hạn, trở thành một phần của chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Chỉ khi AI được đặt đúng vị trí – là công cụ hỗ trợ, không phải “bác sĩ ảo” – công nghệ mới thực sự phát huy giá trị tích cực, thay vì trở thành nguồn phát sinh những nguy cơ mới cho sức khỏe con người.  

Đức Trân

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây