Cảnh giác đúng mức với virus Hanta

Tiến hành sơ tán y tế những người nghi nhiễm virus Hanta tại Cabo Verde. Ảnh: WHO

Dễ nhầm với cúm nhưng không thể xem nhẹ

Sự quan tâm của dư luận đối với Hantavirus xuất hiện sau chùm ca bệnh trên tàu du lịch quốc tế trong tháng 5/2026. Tính đến ngày 4/5/2026, đã ghi nhận 7 trường hợp liên quan, trong đó có 2 ca xác định bằng PCR và 5 ca nghi ngờ, 3 trường hợp đã tử vong.

Theo ThS.BS Nguyễn Quốc Thái, Trưởng phòng Quản lý Chất lượng và an toàn người bệnh, Bệnh viện Bạch Mai, Hantavirus là nhóm virus RNA thuộc họ Hantaviridae, tồn tại tự nhiên chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt. Virus có thể tồn tại lâu dài trong cơ thể vật chủ mà không gây bệnh cho chúng nhưng lại đặc biệt nguy hiểm khi lây sang người.  

Người bệnh sau khi phơi nhiễm có thể xuất hiện sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Đây đều là những triệu chứng phổ biến, dễ khiến người dân chủ quan, tự theo dõi tại nhà hoặc tự dùng thuốc hạ sốt, giảm đau mà không nghĩ đến nguy cơ liên quan đến chuột và chất thải của chuột.

Chuyên gia cũng cho biết, Hantavirus có thể gây hai hội chứng nặng là hội chứng phổi và sốt xuất huyết kèm hội chứng thận. Ở hội chứng phổi, sau giai đoạn khởi phát với sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu, chóng mặt, ớn lạnh hoặc rối loạn tiêu hóa, người bệnh có thể chuyển sang ho, khó thở, tức ngực do dịch tích tụ trong phổi, dẫn đến suy hô hấp. Với sốt xuất huyết kèm hội chứng thận, bệnh có thể gây tụt huyết áp, rối loạn đông máu, xuất huyết nội tạng và suy thận cấp.  

Chính khoảng chuyển tiếp từ triệu chứng nhẹ sang bệnh cảnh nặng là điểm khiến căn bệnh này đặc biệt nguy hiểm. ThS.BS Nguyễn Quốc Thái nhấn mạnh, điểm nguy hiểm nhất của bệnh là tốc độ diễn tiến rất nhanh, người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ, đau cơ như cúm nhưng sau đó nhanh chóng rơi vào suy hô hấp cấp, phù phổi, tụt huyết áp và sốc tim.  

Trong khi đó, TS.BS Đoàn Thu Trà, quyền Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cảnh báo,hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cũng như vaccine phòng bệnh Hantavirus. Việc điều trị hiện chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực và chăm sóc hỗ trợ. Trong các trường hợp nặng, người bệnh có thể phải thở máy, lọc máu hoặc can thiệp ECMO để duy trì sự sống.

“Không có thuốc điều trị tận gốc nên phát hiện muộn sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong” -TS.BS Đoàn Thu Trà chia sẻ.  

Những nhận định này cho thấy Hantavirus không phải là tác nhân có thể xem nhẹ, nhất là với người có yếu tố phơi nhiễm rõ ràng như từng dọn dẹp kho cũ, gác xép, chuồng trại, kho thóc, đồng ruộng hoặc khu vực ẩm thấp có dấu vết của chuột.

Tuy nhiên, cảnh giác không đồng nghĩa với hoảng sợ. Hantavirus nguy hiểm ở chỗ có thể diễn tiến nhanh nếu phát hiện muộn, nhưng không phải là bệnh lây lan phổ biến như cúm mùa hay Covid-19.

Không phải “Covid khác” và phòng bệnh từ môi trường sống

Những ngày qua, bên cạnh các cảnh báo chuyên môn về Hantavirus, trên mạng xã hội đã xuất hiện một số thông tin suy diễn, cố tình gắn sự việc này với ký ức về đại dịch Covid-19. Một số tài khoản còn mượn lại các khuyến cáo trước đây của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) về việc các quốc gia cần chuẩn bị cho nguy cơ đại dịch trong tương lai sau Covid-19, rồi liên hệ thiếu căn cứ với Hantavirus, từ đó tạo cảm giác như thế giới đang đứng trước một “đại dịch mới”. Cách diễn giải này không chỉ thiếu chính xác về mặt khoa học, mà còn dễ gây hoang mang trong dư luận.

Thực tế, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đã khẳng định Hantavirus “không phải loại Covid khác” và nguy cơ gây rủi ro cho cộng đồng hiện vẫn ở mức thấp. Thông điệp này có ý nghĩa quan trọng, nhất là trong bối cảnh xã hội từng trải qua đại dịch Covid-19 và vẫn nhạy cảm trước các thông tin liên quan đến virus, ca tử vong hay cách ly y tế. Cảnh giác là cần thiết, nhưng cảnh giác phải dựa trên bằng chứng, không dựa trên những liên hệ võ đoán được khuếch đại trên mạng xã hội.

BS. Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1, cũng cho rằng bệnh này không mới, sách vở y khoa đã ghi nhận từ lâu. Theo ông, bệnh do Hantavirus không lây từ người sang người nên không gây thành dịch theo cách nhiều người lo ngại. Nguồn lây chính là chất tiết như phân, nước tiểu của loài gặm nhấm, thường là chuột; nguy cơ chủ yếu xuất hiện khi người dân tiếp xúc trong khu vực chật chội, ẩm thấp, có chuột. Ông cũng lưu ý việc chuột cắn có thể làm lây bệnh nhưng rất hiếm.  

Nhận định này giúp làm rõ hơn thực tế rằngHantavirus không phải mối đe dọa treo lơ lửng với mọi hoạt động giao tiếp thông thường của người dân. Nguồn lây chính không phải là người bệnh trong sinh hoạt xã hội, mà là các loài gặm nhấm, đặc biệt là chuột. Virus lây sang người chủ yếu khi con người hít phải bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh. Nguy cơ thường xuất hiện khi dọn kho cũ, gác xép, chuồng trại, kho thóc, khu vực ẩm thấp hoặc nơi có nhiều phân chuột nhưng lại quét khô, dùng máy hút bụi, làm virus phát tán vào không khí.  

Chuyên gia cũng chỉ rõ, khả năng lây truyền từ người sang người nhìn chung rất hiếm, chỉ được ghi nhận với một số chủng như Andes virus tại châu Mỹ và thường xảy ra khi có tiếp xúc gần gũi, kéo dài, đặc biệt trong giai đoạn đầu của bệnh.

Tại Việt Nam, theo các chuyên gia, hiện chưa ghi nhận ca bệnh mới liên quan đến đợt cảnh báo hiện tại. Tuy vậy, nguy cơ phơi nhiễm vẫn có thể tồn tại do chuột và các loài gặm nhấm rất phổ biến, sinh sống gần khu dân cư. Một số nghiên cứu dịch tễ cũng từng phát hiện tỷ lệ nhỏ người dân có kháng thể chống Hantavirus, cho thấy đã có phơi nhiễm với mầm bệnh trong tựnhiên. Đây là lý do người dân không nên hoang mang, nhưng cũng không nên coi Hantavirus là chuyện hoàn toàn xa lạ.

Trọng tâm phòng bệnh, vì vậy, không nằm ở những biện pháp cực đoan, mà ở vệ sinh môi trường và kiểm soát chuột một cách thường xuyên. Người dân cần giữ nhà cửa, kho bãi, chuồng trại sạch sẽ, khô thoáng; bịt kín khe hở để hạn chế chuột xâm nhập; bảo quản thực phẩm, nước uống trong hộp kín; thu gom rác thải hằng ngày để không tạo nguồn thức ăn cho loài gặm nhấm. Đây là những biện pháp đơn giản, nhưng lại có ý nghĩa căn bản trong việc cắt đứt nguy cơ phơi nhiễm.

Đức Trân

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây