Lịch sử “lội ngược dòng” trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026

Chú thích ảnh: Học sinh tìm hiểu hiện vật lịch sử tại bảo tàng. Ảnh: Thu Huyền.

Gần 47% thí sinh chọn môn Lịch sử

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong hơn 1,22 triệu thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2026, có trên 570.800 em chọn môn Lịch sử, chiếm gần 47%. So với năm 2025, số lượng đăng ký tăng hơn 71.400 thí sinh, đưa Lịch sử trở thành môn có lượng lựa chọn nhiều thứ ba toàn kỳ thi, chỉ sau Toán và Ngữ văn.

Kết quả này gây chú ý bởi trong giai đoạn 2016-2021, Lịch sử liên tục nằm trong nhóm môn thi có điểm thấp nhất cả nước. Năm 2018 được xem là thời điểm “chạm đáy” khi điểm trung bình chỉ đạt 3,79; hơn 83% bài thi dưới trung bình và chỉ có 11 bài đạt điểm 10 trong hơn 563.000 thí sinh dự thi. Đến năm 2021, Lịch sử tiếp tục là môn duy nhất có điểm trung bình dưới 5 với mức 4,97 điểm.

Tuy nhiên, từ năm 2022, phổ điểm môn học này bắt đầu thay đổi tích cực. Điểm trung bình tăng lên 6,34 năm 2022 và đạt 6,57 điểm vào năm 2024. Tỷ lệ bài thi dưới trung bình giảm mạnh từ hơn 52% năm 2021 xuống còn khoảng 13% năm 2024. Số lượng điểm 10 cũng tăng từ 11 bài năm 2018 lên hơn 2.000 bài vào năm 2024.

Những chuyển biến này cho thấy cách dạy, cách học và cách ra đề môn Lịch sử đang thay đổi đáng kể. Nhiều giáo viên không còn dạy theo lối đọc – chép mà tăng cường kể chuyện lịch sử, sử dụng phim tư liệu, sơ đồ tư duy, bảo tàng và công nghệ số để tăng tính trực quan cho bài học.

Bên cạnh đó, việc Lịch sử trở thành môn học bắt buộc trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và mô hình thi “2+2” áp dụng từ năm 2025 cũng giúp học sinh chủ động lựa chọn môn học phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp.

Đặc biệt, đề thi những năm gần đây giảm dần kiểu hỏi ghi nhớ máy móc, tăng yêu cầu phân tích, liên hệ và hiểu bản chất sự kiện. Điều này giúp học sinh tiếp cận môn học theo hướng tư duy thay vì chỉ học thuộc để làm bài thi.

Đổi mới dạy học giúp Lịch sử hấp dẫn hơn

Không chỉ đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng trực quan, trải nghiệm, nhiều giáo viên hiện nay còn mạnh dạn đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lớp học để làm mới môn Lịch sử. Một trong những mô hình đáng chú ý là HistoVerse – ứng dụng AI kể chuyện lịch sử bằng giọng nói và hình ảnh do cô Trần Thị Dương Thanh, giáo viên Trường THPT Sơn Trà (Đà Nẵng), xây dựng và triển khai.

Theo cô Thanh, HistoVerse hoạt động như một “trợ lý kể chuyện lịch sử”, có khả năng tái hiện các sự kiện, nhân vật và bối cảnh lịch sử thông qua giọng nói, hình ảnh và video minh họa. Hệ thống kết hợp nhiều công cụ AI khác nhau như ChatGPT để xây dựng kịch bản, ElevenLabs tạo giọng đọc, Canva AI thiết kế hình ảnh và RunwayML dựng video động.

Nhờ sự kết hợp giữa âm thanh, hình ảnh và các đoạn hội thoại mô phỏng, những bài học lịch sử vốn khô khan trở nên sinh động và dễ tiếp cận hơn với học sinh. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều, học sinh có thể tham gia vào các cuộc đối thoại giả định, đặt mình vào bối cảnh lịch sử để suy nghĩ, phân tích và đưa ra quan điểm của riêng mình.

Qua quá trình áp dụng thực tế, cô Thanh cho biết phương pháp này giúp học sinh chủ động tham gia thảo luận nhiều hơn, tăng khả năng tập trung cũng như hứng thú trong giờ học. Đồng thời, các hoạt động tương tác còn góp phần khơi gợi tư duy phản biện và khả năng liên hệ lịch sử với thực tiễn.

Tuy nhiên, theo cô Thanh, việc ứng dụng AI trong dạy học lịch sử cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt là nguy cơ thông tin thiếu chính xác hoặc sai lệch về dữ kiện lịch sử. Để hạn chế điều này, nhóm thực hiện đã xây dựng nhiều lớp kiểm duyệt nội dung trước khi đưa vào bài giảng.

Cụ thể, dữ liệu được tham chiếu từ các nguồn chính thống như sách giáo khoa, tài liệu nghiên cứu và các tư liệu lịch sử đã được kiểm chứng. Nội dung do AI tạo ra cũng được giáo viên và chuyên gia phản biện, rà soát nhằm bảo đảm tính chính xác và phù hợp với chương trình học.

Bên cạnh đó, hệ thống còn áp dụng cơ chế phản hồi liên tục để cập nhật, chỉnh sửa dữ liệu dựa trên góp ý từ giáo viên và học sinh. Nhóm thực hiện đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu lịch sử Việt Nam từ nhiều nguồn uy tín nhằm tăng độ tin cậy cho học liệu số.

Bên cạnh công nghệ, nhiều trường học cũng tăng cường dạy học qua trải nghiệm thực tế. Tại Trường THCS Cầu Giấy (Hà Nội), hoạt động đưa di sản vào giảng dạy được chú trọng thông qua các chuyến học tập tại bảo tàng. Trường THCS - THPT Newton (Hà Nội) cũng tổ chức cho học sinh các chuyến tham quan Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hà Nội… gắn với nội dung bài học về lịch sử dân tộc và văn hóa Thăng Long.

TS Mai Văn Nam, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên cho rằng việc học Lịch sử cần hướng tới trải nghiệm và khám phá thay vì truyền đạt kiến thức một chiều. Theo ông, giáo viên nên sử dụng các nguồn học liệu hấp dẫn, tổ chức cho học sinh tự tìm tòi, khám phá để rút ra tri thức lịch sử.

Ngoài ra, các hoạt động như truy tìm dấu tích lịch sử, điều tra lịch sử, đóng vai thuyết minh viên, thiết kế poster, infographic hay mô hình lịch sử cũng góp phần tăng hứng thú học tập và giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tế.

Sự gia tăng mạnh số lượng thí sinh đăng ký môn Lịch sử trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 vì thế không chỉ là một con số thống kê. Đó còn là tín hiệu cho thấy môn học này đang từng bước thay đổi vị thế trong trường phổ thông, khi cách dạy, cách học và công nghệ cùng tạo ra những trải nghiệm mới hấp dẫn hơn với học sinh.

Hàn Minh

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây