“Át chủ bài” của trái cây Việt

Ngành rau quả cần đẩy mạnh đầu tư vào chế biến sâu. Ảnh: Vũ Sinh.

Xuất khẩu rau quả chế biến vượt mốc 2 tỷ USD

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu rau quả chế biến đạt 2,06 tỷ USD, tăng 42,1% so với năm 2024. Trong đó, động lực tăng trưởng đến từ nhiều mặt hàng có giá trị gia tăng cao. Dừa chế biến mang về 362 triệu USD, tăng gần 57% so với cùng kỳ 2024. Hạt dẻ cười đạt khoảng 361 triệu USD, tăng hơn 64%, trong khi hạnh nhân ghi nhận mức tăng gần 80%, đạt 183 triệu USD. Cùng với đó, các sản phẩm chế biến từ chanh leo, xoài, mít và nhãn đều duy trì đà tăng hai chữ số, phản ánh nhu cầu ngày càng lớn đối với các sản phẩm tiện lợi, dễ bảo quản và ổn định chất lượng.

Có được kết quả trên theo ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đây là kết quả của sự cộng hưởng giữa 3 yếu tố lớn gồm thị trường, doanh nghiệp (DN) và chính sách. Trong đó, về động lực từ thị trường quốc tế sau đại dịch Covid-19, xu hướng tiêu dùng toàn cầu dịch chuyển rõ rệt sang các sản phẩm tiện lợi, tốt cho sức khỏe và có khả năng bảo quản dài ngày. Những mặt hàng như dừa chế biến, hạt điều, trái cây sấy lạnh, nước ép cô đặc… tăng trưởng rất mạnh. Bên cạnh đó, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP đã đưa thuế suất nhiều mặt hàng rau quả chế biến về 0%, tạo lợi thế cạnh tranh rất lớn cho Việt Nam.

Cùng với đó là sự chủ động của DN trong đầu tư công nghệ. Nhiều tập đoàn lớn đã mạnh dạn đầu tư các dây chuyền hiện đại như cấp đông nhanh IQF, chế biến nước ép cô đặc... giúp giữ được hương vị và giá trị dinh dưỡng của trái cây nhiệt đới. Đáng chú ý, DN Việt không chỉ dừng ở đồ hộp truyền thống mà đã phát triển các sản phẩm chuyên sâu như bột xoài, bột thanh long, phục vụ ngành thực phẩm và dược phẩm tại châu Âu.

Đặc biệt, trong năm 2025, việc ký kết thêm các nghị định thư xuất khẩu dừa và hoa quả chế biến sang các thị trường lớn, nhất là Trung Quốc, đã tạo hành lang pháp lý thông thoáng, giúp DN yên tâm mở rộng sản xuất.

Cần cơ chế hỗ trợ

Từ kết quả tích cực năm 2025, ngành rau quả Việt Nam đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2026 sẽ cán mốc 9 - 10 tỷ USD.

Các yếu tố tác động đến từ việc Việt Nam có nghị định thư với các thị trường xuất khẩu, DN tận dụng tối đa các ưu đãi thuế quan từ FTA đã ký kết. Bên cạnh đó, hàng rau quả của Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc có lợi thế địa lý hơn so với đối thủ như Thái Lan và có khả năng cung ứng sản phẩm quanh năm. Riêng đối với chuối, nếu duy trì được quy mô canh tác chuẩn hóa như hiện tại, mặt hàng này kỳ vọng sẽ đem về kim ngạch tỷ USD (sau sầu riêng). Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu trên, theo các chuyên gia, cần nâng cao giá trị nông sản bằng cách đẩy mạnh chế biến sâu. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực từ tình trạng thu hoạch đồng loạt, gây biến động giá mà còn tạo dư địa ổn định thị trường.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, đây không chỉ là một chỉ số kinh tế, mà thực sự là “chiến lược sinh tồn” của nông sản Việt Nam trong giai đoạn tới.

Chế biến sâu giúp tăng giá trị sản phẩm gấp 3-5 lần so với xuất khẩu tươi. Những mặt hàng như sầu riêng cấp đông, dừa chế biến hiện đang là “át chủ bài”, đóng góp lớn vào kỷ lục hơn 2 tỷ USD vừa qua. Quan trọng hơn, hàng chế biến có thời hạn sử dụng 12-24 tháng, ít chịu rủi ro về kiểm dịch, dễ dàng thâm nhập các thị trường xa như Mỹ, EU, Australia và đi sâu vào các kênh phân phối hiện đại như siêu thị, thương mại điện tử xuyên biên giới.

Ngoài ra, chế biến sâu còn giúp giảm tình trạng “được mùa mất giá”. Hiện nay, tỷ lệ thất thoát rau quả tươi của Việt Nam vẫn ở mức cao, khoảng 20%. Chế biến sâu chính là “van xả” quan trọng, giúp tận dụng tối đa sản lượng nông sản, hạn chế hàng bị trả về tại cửa khẩu. Tuy nhiên, ông Nguyên cho rằng, để chế biến sâu thực sự trở thành “át chủ bài”, Nhà nước cần tăng mức hỗ trợ lãi suất vay vốn cho các dự án đầu tư dây chuyền sấy thăng hoa, IQF, nước ép cô đặc; miễn, giảm thuế nhập khẩu đối với thiết bị công nghệ cao trong nước chưa sản xuất được. Bên cạnh đó, cần có cơ chế tích tụ ruộng đất để DN có quỹ đất đủ lớn xây dựng nhà máy tại vùng nguyên liệu, hình thành các cụm công nghiệp chế biến nông sản tập trung.

Ngoài ra, việc thành lập Quỹ R&D ngành rau quả là rất cần thiết, nhằm hỗ trợ lai tạo giống phù hợp cho chế biến và phát triển công nghệ tận dụng phế phụ phẩm theo hướng kinh tế tuần hoàn. Cuối cùng là hỗ trợ DN bảo hộ nhãn hiệu ở nước ngoài, quảng bá thương hiệu quốc gia thông qua các hội chợ lớn như Gulfood Dubai, Fruit Logistica, Food Expo… qua đó nâng tầm hình ảnh rau quả Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Lê Bảo

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây