Đắk Lắk siết kỷ cương nghề cá, quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU

Siết chặt công tác quản lý tàu cá

Những ngày này, tại các cảng cá ven biển của tỉnh, không khí kiểm tra, giám sát diễn ra dày đặc hơn thường lệ. Tàu vừa cập bến đã có lực lượng chuyên môn ghi nhận sản lượng, đối chiếu nhật ký khai thác; tàu chuẩn bị rời cảng phải hoàn tất đầy đủ thủ tục, thiết bị giám sát hành trình (VMS) hoạt động ổn định mới được phép ra khơi…

Ngư dân đưa cá ngừ đại dương đánh bắt được lên bờ

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến ngày 28/2/2026, toàn tỉnh có 2.575 tàu cá đăng ký trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia. Trong số đó, 2.555 tàu còn hạn giấy phép khai thác, đạt 99,22%. Riêng nhóm tàu từ 15 m trở lên có 99,71% tàu còn hạn giấy phép khai thác; 100% tàu thuộc nhóm này đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình theo quy định.

Điều đáng nói không chỉ nằm ở con số, mà ở cách tỉnh xử lý phần còn lại. Số tàu chưa đủ điều kiện được đưa vào diện quản lý chặt chẽ, tỉnh giao UBND các xã, phường theo dõi, giám sát, không để hoạt động khai thác khi chưa hoàn tất thủ tục. Từ đầu năm 2024 đến nay, 649 tàu cá đã được xóa đăng ký đúng quy định, được kiểm soát bảo đảm không tái tham gia khai thác. Theo Chi cục Thủy sản và Biển đảo, nếu còn tàu "3 không" tồn tại, mọi nỗ lực khác đều có thể bị vô hiệu hóa. Vì vậy, việc làm sạch đội tàu là bước đi căn cơ nhất.

Ở góc nhìn người trong cuộc, ông Nguyễn Văn Đức, ngư dân phường Phú Yên, cảm nhận rõ sự thay đổi. Ông nói: “Trước đây, có người còn chủ quan chuyện giấy tờ. Giờ thì không dám. VMS phải bật liên tục, mất kết nối là bị nhắc nhở ngay. Vào cảng là kiểm tra sản lượng, đối chiếu nhật ký. Làm chặt vậy anh em ban đầu thấy áp lực, nhưng nghĩ kỹ thì đúng. Nếu không giữ được thị trường xuất khẩu, thiệt hại còn lớn hơn nhiều”.

Toàn bộ sản lượng thủy sản đưa về cảng đều được kiểm soát, cấp chứng nhận nguồn gốc đúng quy định

Thực tế, áp lực không chỉ đến từ EC, mà còn từ yêu cầu tự thân của ngành thủy sản trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Thị trường châu Âu đòi hỏi minh bạch nguồn gốc, truy xuất đầy đủ chuỗi khai thác. Chỉ cần một lô hàng không bảo đảm, uy tín cả ngành có thể bị ảnh hưởng.

Tại các cảng cá, công tác truy xuất nguồn gốc được xem là “mắt xích” then chốt. Từ đầu năm 2024 đến nay, 100% tàu cá ra vào cảng được kiểm soát; 713 lượt tàu thực hiện thủ tục xuất, nhập cảng trên hệ thống truy xuất điện tử (eCDT). Sản lượng bốc dỡ được ghi chép, lưu trữ hằng ngày; dữ liệu nhật ký khai thác được đối chiếu với hành trình tàu trên biển thông qua hệ thống VMS.

Đại diện Ban Quản lý cảng cá Đông Tác cho biết: “Chúng tôi không xác nhận nguồn gốc nếu hồ sơ không đầy đủ hoặc dữ liệu không khớp. Mọi lô hàng xuất khẩu đều phải bảo đảm truy xuất được từ khâu khai thác đến chế biến”.

Ở cấp cơ sở, vai trò của chính quyền xã, phường ven biển được nhấn mạnh. Chủ tịch UBND xã Tuy An Đông Trần Văn Biên cho biết, địa phương không khoán trắng cho lực lượng chuyên môn mà trực tiếp tham gia chỉ đạo, phân công cán bộ theo dõi từng nhóm tàu, nắm rõ tình trạng pháp lý, vị trí neo đậu. Tàu chưa đủ điều kiện thì kiên quyết không cho ra khơi. Cấp xã chịu trách nhiệm trước tỉnh, không thể nói chung chung.

Có thể thấy, thay vì chỉ tập trung vào khâu kiểm tra cuối cùng, tỉnh đang siết chặt toàn bộ chu trình từ đăng ký, đăng kiểm, cấp phép, giám sát hành trình đến kiểm soát cảng và xác nhận nguồn gốc. Đó là cách tiếp cận mang tính hệ thống, nhằm bịt kín những “khe hở” từng tồn tại trong quản lý.

Các chủ tàu làm thủ tục tại cảng cá khi xuất cảng hoặc về cảng

Kiên quyết xử lý tàu cá vi phạm

Mới đây, tại cuộc họp đánh giá công tác chống khai thác IUU, đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy đã chỉ đạo rất kiên quyết. Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết nêu rõ: “Công tác chống khai thác IUU đã được tỉnh quan tâm nhiều năm qua, song đợt kiểm tra lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi EC chỉ lựa chọn một số địa phương để đánh giá. Vì vậy, mức độ tập trung phải cao hơn, cụ thể hơn, quyết liệt hơn nữa. Phải rà soát toàn diện các tồn tại, lập danh mục rõ ràng từng việc cần khắc phục; xác định cụ thể đơn vị chủ trì, thời hạn hoàn thành và kiểm soát tiến độ hằng ngày. Không nói chung chung”.

Tinh thần xuyên suốt được yêu cầu là trung thực, cầu thị, tuyệt đối không hình thức hóa hồ sơ, không khai báo gian dối, không tìm cách đối phó. Nếu có sai sót phải nghiêm túc nhìn nhận, chủ động khắc phục. Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, quan điểm của tỉnh là xử lý dứt điểm. Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì khởi tố theo quy định, không nể nang, không chần chừ. “Sai ở đâu xử lý ở đó, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm”, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk nhấn mạnh.

UBND xã Tuy An Đông tuyên truyền cho ngư dân về chống khai thác IUU

Ở góc độ lực lượng thực thi pháp luật, Đại tá Võ Duy Tuấn, Phó Giám đốc Công an tỉnh cho hay: "Thực hiện ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an, Công an tỉnh đã chỉ đạo cho lực lượng công an 12 xã, phường ven biển phối hợp với biên phòng và các lực lượng thực hiện kiểm tra, kiểm soát, cũng như thực hiện việc đăng ký tạm vắng đối với các chủ tàu, nhất là các tàu đánh bắt xa bờ".

Đáng chú ý, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh vừa ra khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với ngư dân có hành vi đưa người trái phép sang khai thác thủy sản tại vùng biển Philipines. Đây là vụ việc có tính chất điển hình, thể hiện rõ quan điểm xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm trong thực thi pháp luật về chống khai thác IUU. Việc khởi tố không chỉ nhằm răn đe, giáo dục cá nhân vi phạm mà còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm lập kỷ cương trên biển, bảo vệ uy tín nghề cá địa phương.

Thực tế, thời gian qua cho thấy nhiều trường hợp tàu mất kết nối VMS, vượt ranh giới cho phép đã bị phát hiện, xử lý theo quy định, nhưng điều quan trọng không phải là xử lý từng vụ việc riêng lẻ, mà là xây dựng được kỷ cương lâu dài, ngăn ngừa tái diễn.

Gỡ “thẻ vàng” là mục tiêu trước mắt. Song xa hơn, đó là câu chuyện giữ uy tín cho thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, bảo đảm sinh kế bền vững cho ngư dân và khẳng định trách nhiệm của địa phương trong thực thi pháp luật. Trong vấn đề này, Đắk Lắk chọn cách đi thẳng vào vấn đề, siết từ gốc, làm thật, chịu trách nhiệm đến cùng. Bởi chỉ có minh bạch và kỷ cương mới mở ra con đường hội nhập bền vững cho nghề cá địa phương trong chặng đường phía trước.

Tuyết Hương

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây