Nâng chất lượng nguồn nhân lực để thu hút dòng vốn FDI

Dự báo xu hướng tự động hóa và trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục tác động tới cơ cấu việc làm.

Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao

Những năm gần đây, cơ cấu dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam có sự thay đổi rõ rệt. Nếu như giai đoạn trước, các dự án FDI chủ yếu tập trung vào các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày hay lắp ráp điện tử thì hiện nay xu hướng đầu tư đang chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất thông minh và công nghiệp bán dẫn.

Sự chuyển dịch này kéo theo nhu cầu lớn về lực lượng lao động có trình độ chuyên môn cao, đặc biệt là các ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin, tự động hóa và quản lý chuỗi cung ứng.

Báo cáo của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho biết, Việt Nam là một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng việc làm trong khu vực Đông Nam Á; nhưng tỷ lệ lao động có kỹ năng cao vẫn còn hạn chế so với yêu cầu của các ngành công nghiệp mới. Điều này khiến nhiều DN FDI gặp khó khăn trong tuyển dụng các vị trí kỹ thuật, quản lý và chuyên gia.

Theo đánh giá của Bộ Nội vụ, hiện khu vực DN FDI tạo việc làm cho hàng triệu lao động tại Việt Nam, song các vị trí kỹ thuật cao và quản lý trung cấp vẫn thường xuyên thiếu hụt nhân lực. Nhiều tập đoàn đa quốc gia khi triển khai các dự án sản xuất công nghệ cao tại Việt Nam phải mất nhiều thời gian đào tạo lại lực lượng lao động địa phương. Trong một số trường hợp, DN buộc phải đưa chuyên gia nước ngoài sang làm việc trong giai đoạn đầu để bảo đảm vận hành dây chuyền sản xuất.

Đánh giá của Ngân hàng thế giới (WB) cũng chỉ ra rằng, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp hoặc chứng chỉ tại Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực. Ngoài ra, kỹ năng mềm, ngoại ngữ và khả năng thích ứng công nghệ của lực lượng lao động cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của DN quốc tế. Thực tế này khiến nhiều DN FDI phải chủ động xây dựng các chương trình đào tạo nội bộ hoặc hợp tác trực tiếp với các trường đại học và cơ sở đào tạo nghề để chuẩn bị nguồn nhân lực.

Nâng chất lượng nguồn nhân lực

Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), Việt Nam đang là điểm đến tin cậy của nhà đầu tư nước ngoài nhờ môi trường vĩ mô ổn định, chính sách thu hút đầu tư nhất quán và năng lực trong các ngành sản xuất điện tử, linh kiện liên tục được cải thiện.

Tuy nhiên, trong bối cảnh làn sóng tái định vị sản xuất sang các nước Đông Nam Á được đẩy mạnh, cạnh tranh thu hút FDI trong khu vực ngày càng gay gắt, đòi hỏi Việt Nam tiếp tục chuyển trọng tâm từ thu hút vốn lớn sang thu hút vốn FDI chất lượng cao. Tập trung vào công nghệ nguồn, đổi mới sáng tạo, liên kết chuỗi giá trị và nâng tỷ lệ nội địa hoá. Để hiện thực hóa được mục tiêu này bên cạnh chính sách thì việc nâng chất lượng nguồn nhân lực là giải pháp quan trọng.

Theo ông Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao. Khi các dự án công nghệ cao gia tăng, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng tăng theo, nếu không chuẩn bị kịp sẽ trở thành điểm nghẽn. Bên cạnh đó, quá trình tự động hóa và chuyển đổi số trong DN FDI cũng đang làm thay đổi cấu trúc việc làm. Nhiều công việc lao động giản đơn có xu hướng giảm dần, trong khi nhu cầu về kỹ sư, chuyên viên phân tích dữ liệu, chuyên gia vận hành hệ thống tự động ngày càng tăng.

Nhận định về xu hướng thị trường việc làm năm 2026, Giám đốc Trung tâm quốc gia về Dịch vụ việc làm Ngô Xuân Liễu cho biết, năm 2026 ghi nhận nhu cầu tuyển dụng tăng ở nhiều nhóm ngành như: Công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics, thương mại điện tử, dịch vụ lưu trú và ăn uống. Hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm trên cả nước dự kiến hỗ trợ kết nối việc làm cho hàng triệu lượt lao động, trong đó nhu cầu lao động qua đào tạo chiếm tỷ trọng ngày càng cao.

Đáng chú ý theo ông Liễu, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ tiếp tục được cải thiện. Tuy nhiên, cung - cầu lao động còn chênh lệch về cơ cấu ngành nghề và trình độ kỹ năng. Một số địa phương thiếu lao động kỹ thuật, trong khi nhóm lao động phổ thông dư thừa cục bộ.

Đối với giai đoạn sau năm 2026, ông Liễu dự báo xu hướng tự động hóa và trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục tác động tới cơ cấu việc làm. Một số vị trí giản đơn giảm dần, trong khi nhu cầu về nhân lực có kỹ năng phân tích dữ liệu, vận hành hệ thống công nghệ, quản lý chuỗi cung ứng gia tăng.

Nhiều báo cáo xu hướng về thị trường việc làm được các nền tảng tuyển dụng việc làm trực tuyến công bố gần đây cũng cho thấy, thị trường lao động năm 2026 cho thấy, dư địa việc làm được mở rộng nhờ đà phục hồi kinh tế và hội nhập sâu. Song hành với cơ hội là yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực. Xu hướng năm nay vì thế định hình trên hai trục chính: Gia tăng cơ hội và nâng chuẩn năng lực. Tăng trưởng và chuyển đổi số tạo thêm nhiều vị trí mới, đồng thời đặt ra đòi hỏi khắt khe hơn về kỹ năng, tác phong và tinh thần học tập. Trong bối cảnh này người lao động cần chủ động nâng cao kĩ năng để thích ứng với thị trường. 

Lê Bảo

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây