Để Đắk Lắk phát huy tiềm năng, lợi thế, đột phá phát triển về kinh tế - xã hội

Nhận diện lợi thế và hạn chế

Đắk Lắk có đường biên giới với Campuchia; tiếp giáp biển Đông rộng lớn với bờ biển dài cùng hệ thống các vịnh, đầm, bãi đẹp như Vũng Rô, Ghành Đá  Đĩa…; có các vườn quốc gia và rừng tự nhiên nguyên sinh với những loài động thực vật đặc hữu, quý hiếm cùng các hồ nước lớn, thác nước hùng vĩ…

Phía Tây Đắk Lắk là trung tâm canh tác cây công nghiệp như: cà phê Robusta, cao su, tiêu, mắc ca, ca cao, sầu riêng, ngô, lúa…, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến nông sản và xuất khẩu hàng tỷ USD mỗi năm. Phía Đông tỉnh phát triển mạnh nghề biển với những sản phẩm cá ngừ đại dương, tôm hùm… nổi tiếng.

Bên cạnh đó, Đắk Lắk còn là vùng đất sở hữu những giá trị văn hóa đặc sắc như: không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên, bài chòi, hệ thống các lễ hội (Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột, Lễ hội Sầu riêng, Lễ hội Cầu ngư, các lễ hội gắn liền với nghi lễ của đồng bào dân tộc thiểu số…).

Phát triển năng lượng tái tạo là một trong những lĩnh vực tỉnh Đắk Lắk cần ưu tiên thu hút đầu tư. Ảnh: Nguyễn Gia

Tuy nhiên, Đắk Lắk vẫn là tỉnh khó khăn về kinh tế - xã hội, với những “điểm nghẽn” dễ thấy như: hạ tầng giao thông đường bộ còn yếu kém, xa các trung tâm kinh tế lớn như TP. Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ; công nghiệp chưa phát triển, trừ điện lực; công nghiệp chế biến sâu nông sản thiếu và yếu, nông sản chủ yếu xuất thô, xuất nguyên liệu. Bên cạnh đó, thu ngân sách thấp chưa đủ chi thường xuyên; chất lượng nguồn nhân lực chưa cao; sự liên kết giữa biển và cao nguyên còn yếu… 

7 đề xuất đột phá cho phát triển 

Dựa trên đánh giá về tiềm năng, lợi thế cũng như mặt còn hạn chế của tỉnh, xin đề xuất vài ý kiến để tỉnh Đắk Lắk đột phá về kinh tế - xã hội trong những năm tới. 

Trước hết, cần xây dựng hành lang biển - cao nguyên - biên giới. Thiết nghĩ, Đắk Lắk cần sớm triển khai các dự án hình thành trục: Cảng biển Phú Yên - Buôn Ma Thuột - Cửa khẩu Đắk Ruê (Campuchia). Trên trục này cần sớm xây dựng cao tốc (quy hoạch nhiều làn xe) kết hợp hệ thống đường sắt và hạ tầng logistics hiện đại nhằm đưa Đắk Lắk trở thành trung tâm xuất nhập khẩu lớn của cả vùng Tây Nguyên.

Chiến lược đột phá thứ hai là phải xây dựng tỉnh thành trung tâm chế biến nông sản Việt Nam của khu vực; xây dựng Buôn Ma Thuột thành thủ phủ cà phê Robusta thế giới, với định hướng lâu dài là hạn chế dần xuất cà phê nhân, tiến tới không xuất cà phê nhân. Cần đặt ra và phấn đấu đạt mục tiêu: Đắk Lắk thành trung tâm chế biến sâu cà phê của ASEAN; trung tâm sản xuất mắc ca Tây Nguyên; trung tâm chế biến sầu riêng xuất  khẩu; trung tâm chế biến thịt bò và sữa cùng thực phẩm… 

Đột phá thứ ba là phải xây dựng kinh tế biển xứng tầm. Với chiến lược kinh tế biển quốc gia, tỉnh Đắk Lắk có thể khai thác lợi thế của vùng phía Đông (Phú Yên cũ) về du lịch biển; khai thác cá ngừ đại dương để xuất khẩu; nuôi trồng thủy hải sản, nhất là tôm hùm cho xuất khẩu; dịch vụ cảng biển; phát triển điện gió ngoài khơi… Làm sao để kinh tế biển có thể trở thành động lực phát triển thay vì nông nghiệp ở Tây Đắk Lắk! 

Đắk Lắk cần hướng đến xây dựng là thủ phủ cà phê Robusta thế giới. (Trong ảnh: Chế biến cà phê Robusta đặc sản). Ảnh: Nguyễn Gia

Đột phá thứ tư là phát triển Du lịch. Đắk Lắk có thể phát du lịch triển đột phá bởi sự kết hợp rừng và biển đang tạo ra “một hành trình hai thế giới” độc đáo. Cần kết nối các tour du lịch lớn, chẳng hạn như: Ghành Đá Đĩa - Vũng Rô - Mũi Điện - Hồ Lắk - Buôn Đôn - thác Dray Nur - Buôn Ma Thuột thành tuyến du lịch quốc gia.  

Thứ năm là cần xây dựng đô thị Buôn Ma Thuột trở thành một đô thị trung tâm vùng Tây Nguyên như Đà Nẵng ở miền Trung, Cần Thơ ở Tây Nam Bộ. Buôn Ma Thuột cần được định hướng phát triển thành “thủ phủ cà phê châu Á”, tiến tới “Thủ phủ cà phê Robusta toàn cầu”; Trung tâm logistics Tây Nguyên; Trung tâm giáo dục và y tế vùng; Trung tâm khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao…  

Một đột phá quan trọng nữa là phải tập trung thu hút doanh nghiệp lớn. Tỉnh cần có chính sách thu hút đầu tư thật hấp dẫn cùng với cải cách mạnh mẽ về thủ tục hành chính “một cửa, một dấu và một tuần” để mời gọi các đại gia vào đầu tư hạ tầng giao thông, năng lượng tái tạo, bất động sản, logistics, nhà máy, khu du lịch – nghỉ dưỡng, sân golf và đặc  biệt là công nghiệp chế biến cà phê nông sản công nghệ cao cho xuất khẩu…

Đặc biệt, với lợi thế của mình là diện tích rừng lớn, tỉnh có thể đột phá với kinh tế xanh. Tỉnh nên có chương trình kinh tế xanh, hữu cơ và tuần hoàn; nên phát triển tín chỉ carbon, du lịch sinh thái, các mô hình kinh tế dưới tán rừng, phát triển vùng dược liệu quý hiếm và hoa trái cây nhiệt đới…

Một điều đáng lưu tâm là cần quan tâm đến nông dân. Đắk Lắk có số lượng nông dân sản xuất cây công nghiệp xuất khẩu lớn nhất cả nước với kỹ năng cao như nghệ nhân và năng suất lao động cao... Vấn đề là làm sao để phát huy được điều này, hướng dẫn cho nông dân người dân tộc thiểu số biết thâm canh sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao thu nhập. Làm sao cho người dân yên tâm làm ăn chính là đảm bảo an ninh cho Tây Nguyên.  

Không đánh đổi môi trường cho phát triển

Ngoài các đột phá nói trên, trong thời gian 5 – 10 năm tới, tỉnh cần lưu ý đến vấn đề phát triển hệ thống giao thông và bảo đảm môi trường. 

Theo đó, cần tập trung mọi nguồn lực đầu tư xây dựng hệ thống giao thông đường bộ, ưu tiên là kết nối Buôn Ma Thuột với TP. Hồ Chí Minh; Buôn Ma Thuột - Đà Lạt; Buôn Ma Thuột - Tuy Hòa; Buôn Ma Thuột -Pleiku và Kon Tum và hoàn thành cao tốc Buôn Ma Thuột – Khánh Hòa… Các tuyến giao thông là cao tốc 4 làn xe và để quỹ đất cho mở rộng 6 - 8 làn xe. Tính tới đường sắt Buôn Hồ hay Buôn Ma Thuột - Tuy Hòa. Nâng cấp tất cả các tuyến giao thông nội tỉnh. Mở rộng nâng cấp sân bay Buôn Ma Thuột để chậm nhất 2035 thành sân bay quốc tế.

Tỉnh Đắk Lắk cần khai thác lợi thế của vùng phía đông để phát triển kinh tế biển xứng tầm. Ảnh: Văn Tài

Giữ được diện tích và cơ cấu cây trồng nông lâm nghiệp hiện nay, với phương châm thâm canh hữu cơ tuần hoàn và an toàn môi trường trong hệ sinh thái nông lâm nghiệp. Cần hết sức quan tâm tới bảo vệ môi trường đất, nước, vườn cây và an toàn trong sản xuất và nông sản hàng hóa. Không đánh đổi môi trường để phát triển nhanh.

Có thể xây dựng trung tâm công nghệ cao ngay Buôn Ma Thuột theo nguyên tắc “vết dầu loang”, với các dự án trung tâm dữ liệu, làng phần mềm. Tại Phú Yên (cũ), nên kêu gọi đầu tư các dự án công nghiệp biển như chế biến thuỷ hải sản, chế biến cá ngừ, đóng tàu quy mô vừa và nhỏ và logistics cảng biển... Thu hút đầu tư nhưng không đánh đổi môi trường và an ninh biên giới, an ninh vùng biển. Phải chủ động kiểm soát được các dự án gần biên giới, dự án liên quan tới dữ liệu chiến lược, dự án thuê đất quá lớn, dự án tác động tới rừng đầu nguồn và nguồn nước… 

Hy vọng Đắk Lắk sẽ là địa phương ít khu công nghiệp hơn nhưng chất lượng cao hơn, ít ô nhiễm hơn nhưng vẫn đóng góp ngân sách lớn. Và sẽ có GRDP trong top cao nhất miền Trung - Tây Nguyên sau 10 năm tới.  

TS. Nguyễn Văn Lạng

Nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2001 – 2005

 Nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây