Phát triển văn hóa trong không gian liên kết biển - rừng

Quan điểm này không chỉ nâng tầm nhận thức về vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển quốc gia mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với các địa phương trong việc vận dụng sáng tạo nghị quyết vào thực tiễn phát triển.

Đối với tỉnh Đắk Lắk, sự hình thành không gian phát triển mới với sự kết nối giữa cao nguyên và duyên hải đã mở ra nhiều điều kiện thuận lợi để phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương. Báo cáo chính trị Đại hội Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định phát triển văn hóa gắn với xây dựng con người là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển của tỉnh; trong đó nhấn mạnh yêu cầu: “Xây dựng con người Đắk Lắk phát triển toàn diện gắn với xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và phát huy các giá trị di sản văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển bền vững”.

Danh thắng cấp quốc gia Hòn Yến (xã Ô Loan) là điểm đến thiên nhiên, văn hóa hấp dẫn, thu hút nhiều du khách đến tham quan, trải nghiệm. Ảnh: Nguyễn Quang

Từ thực tiễn đó, việc tiếp cận phát triển văn hóa theo tư duy “biển - rừng” không chỉ phản ánh đặc trưng không gian phát triển của tỉnh mà còn thể hiện cách tiếp cận tích hợp giữa chiều sâu bản sắc văn hóa cao nguyên với tinh thần năng động, hội nhập của văn hóa duyên hải.

Nhìn rộng hơn, sự hình thành không gian phát triển mới đã tạo nên một cấu trúc văn hóa đặc biệt cho Đắk Lắk, là nơi giao thoa giữa văn hóa cao nguyên Tây Nguyên và văn hóa duyên hải miền Trung. Chính sự kết nối này tạo tiền đề cho việc hình thành tư duy phát triển mới trong lĩnh vực văn hóa, đồng thời mở ra những khả năng tích hợp và lan tỏa giá trị văn hóa trong một không gian liên vùng rộng mở. 

Trong bức tranh đó, “rừng” hiện lên như biểu tượng của chiều sâu bản sắc và sức bền nội sinh. Không gian văn hóa cao nguyên được kết tinh từ nhiều giá trị đặc sắc như cồng chiêng, sử thi, lễ hội truyền thống, tiếng nói, chữ viết, nhạc cụ dân gian, kiến trúc nhà ở, nghề thủ công và tri thức bản địa… Những giá trị này không tồn tại riêng lẻ mà gắn bó chặt chẽ với cấu trúc cộng đồng buôn làng, với đời sống lao động và môi trường tự nhiên của núi rừng. Chính sự gắn kết đó đã hình thành nên một hệ giá trị văn hóa đề cao tính cộng đồng, tinh thần đoàn kết, nghĩa tình, lòng hiếu khách và sự tôn trọng tự nhiên.

Trong khi đó, biển lại gợi mở một không gian văn hóa mang tính mở, năng động và giàu tiềm năng để hội nhập. Các giá trị văn hóa duyên hải như lễ hội cầu ngư, văn hóa làng chài, di sản ven biển hay truyền thống giao thương… đã phản ánh rõ tinh thần cởi mở, linh hoạt và sáng tạo. 

Rộn ràng lễ hội cổ truyền dân tộc Thái tại xã Hòa Phú. Ảnh: H. Chuyên

Chính từ sự tương tác giữa hai không gian này, phát triển văn hóa không còn dừng lại ở việc bảo tồn các giá trị truyền thống mà trở thành quá trình tích hợp, giao thoa và sáng tạo các giá trị mới. Báo cáo chính trị Đại hội Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 của tỉnh nhấn mạnh việc hình thành không gian phát triển mới đã tạo điều kiện để khai thác lợi thế tổng hợp của rừng, biển và các hành lang giao thương, mở ra cơ hội phát triển liên kết kinh tế - văn hóa - du lịch giữa các vùng.

Trên nền tảng đó, tư duy biển - rừng có thể được nhìn nhận như một mô hình tích hợp giá trị mang tính định hướng. Đây không phải là sự ghép nối giản đơn giữa hai không gian địa lý, mà là sự kết hợp giữa hai hệ giá trị văn hóa có khả năng bổ sung và nâng đỡ lẫn nhau. Ở phương diện lý luận, tư duy này góp phần cụ thể hóa yêu cầu của Nghị quyết 80 trong việc xử lý hài hòa mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo tồn và phát triển, giữa bản sắc và hội nhập. Đồng thời, tư duy này cũng góp phần định hình con người Đắk Lắk trong giai đoạn mới, vững vàng, nghĩa tình, gắn bó cộng đồng - năng động, sáng tạo và sẵn sàng hội nhập.

Từ những định hướng trên, việc phát triển văn hóa của tỉnh trong giai đoạn mới cần được triển khai theo hướng tích hợp, đồng bộ và gắn với yêu cầu phát triển bền vững. Trước hết, cần xây dựng một nền văn hóa thống nhất trong đa dạng, bảo đảm sự hài hòa giữa các giá trị văn hóa cao nguyên và duyên hải, qua đó hình thành bản sắc riêng của tỉnh trong không gian phát triển mới.

Trên nền tảng đó, việc phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch văn hóa cần được đẩy mạnh trên cơ sở khai thác hiệu quả các giá trị di sản (với hệ thống 177 di tích, gồm 5 di tích quốc gia đặc biệt, 39 di tích quốc gia và 133 di tích cấp tỉnh; 2 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh là di sản đại diện của nhân loại, gồm Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên và Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam). Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản, di tích không chỉ góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc, mà còn tạo ra các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và phát triển đời sống văn hóa ở cơ sở cần tiếp tục được chú trọng. Khi người dân được tham gia vào các hoạt động văn hóa, được sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa, đời sống tinh thần sẽ được nâng cao, đồng thời khối đại đoàn kết toàn dân tộc cũng được củng cố.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực văn hóa trở thành yêu cầu tất yếu. Công nghệ số không chỉ hỗ trợ hiệu quả trong công tác bảo tồn mà còn mở rộng khả năng quảng bá, lan tỏa các giá trị văn hóa địa phương đến với cộng đồng trong nước và quốc tế.   

Cùng với đó, việc nâng cao phát triển nguồn nhân lực văn hóa, đặc biệt là đội ngũ nghệ nhân, trí thức và văn nghệ sĩ, cần được quan tâm đúng mức. Đây là lực lượng giữ vai trò then chốt trong việc gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa trong điều kiện mới. 

Đỗ An Biên

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây