Tăng lương hưu: Cách nào để giảm chênh lệch?

Thứ sáu , 20/03/2026 13:54

Bài toán đặt ra là lựa chọn cách tăng hợp lý, vừa bảo đảm an sinh vừa ưu tiên người có mức lương hưu thấp

Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến đóng góp về dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng. Theo đó, cùng thời điểm lương cơ sở tăng 8% (từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng), Bộ Nội vụ đề xuất 2 phương án tăng lương hưu, trợ cấp từ ngày 1-7-2026.

Điều chỉnh thỏa đáng?

Với phương án 1, Bộ Nội vụ đề xuất điều chỉnh kết hợp theo số tương đối (tỉ lệ phần trăm) và số tuyệt đối (số tiền tuyệt đối). Cụ thể, kể từ ngày 1-7, lương hưu, trợ cấp sẽ tăng thêm 4,5% và 200.000 đồng/tháng so với mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6-2026.

Trong phương án 2, ban soạn thảo đề xuất điều chỉnh tăng thêm 8% so với mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng đối với tất cả nhóm hiện hưởng.

Sau khi thực hiện điều chỉnh theo 2 phương án nêu trên, nếu người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng thấp hơn 3,5 triệu đồng/tháng thì tiếp tục được điều chỉnh tăng thêm 300.000 đồng/tháng. Người có mức hưởng từ 3,5 triệu đồng đến dưới 3,8 triệu đồng/tháng được tăng lên bằng 3,8 triệu đồng/tháng.

Hiện nay, cả nước có khoảng 3,55 triệu người hưởng lương hưu và trợ cấp hằng tháng. Từ năm 1995 - 2024, nước ta đã 24 lần điều chỉnh lương hưu. Lần điều chỉnh gần nhất là vào tháng 7-2024 với mức tăng 15%.

Bộ Nội vụ đánh giá việc điều chỉnh tăng 15% năm 2024 đã góp phần ổn định, nâng cao cuộc sống của người hưởng lương hưu, trợ cấp. Cùng với đó, việc điều chỉnh tăng thêm đối với những người nghỉ hưu trước năm 1995 cũng đã giúp thu hẹp chênh lệch về lương hưu với người nghỉ hưu sau năm 1995.

Trong lần điều chỉnh này, bên cạnh việc bảo đảm tính kế thừa và thông lệ của những lần trước đây, các phương án đã được tính toán trên cơ sở mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng; phù hợp với ngân sách nhà nước và Quỹ BHXH. Mức tăng cũng được "điều chỉnh thỏa đáng" đối với đối tượng có lương hưu thấp nhằm bảo đảm thu hẹp khoảng cách chênh lệch giữa người nghỉ hưu ở các thời kỳ…

Thể hiện tính chia sẻ

Trong 2 phương án đề xuất, phương án 1 đang nhận được nhiều sự quan tâm.

Lý giải về những đề xuất này, trong dự thảo nghị định, Bộ Nội vụ cho biết mức điều chỉnh 8% đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Tuy nhiên, việc áp dụng mức tăng chung 8% cho toàn bộ người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng sẽ không khắc phục được hạn chế hiện nay trong việc điều chỉnh lương hưu.

Cụ thể, chưa thể chế hóa được quan điểm tại Nghị quyết 28/2018 của Ban Chấp hành Trung ương về cải cách chính sách BHXH, thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ; chưa làm giảm được chênh lệch giữa người có mức lương hưu thấp với người có mức lương hưu cao (thậm chí còn làm gia tăng chênh lệch về giá trị tuyệt đối), nhất là người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng từ năm 1995 trở đi.

Phương án này cũng chưa đáp ứng được mong mỏi, nguyện vọng của đa số người hưởng lương hưu hiện nay về việc thực hiện điều chỉnh theo số tiền tuyệt đối bên cạnh việc điều chỉnh theo mức tăng chung (theo số tương đối).

Người về hưu tại TP HCM làm thủ tục nhận lương hưu qua tài khoản cá nhân. Ảnh: MAI CHI

Ban soạn thảo dẫn chứng theo thống kê của cơ quan BHXH, gần 80% người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng hiện nay chủ yếu thuộc nhóm có mức hưởng từ 3 triệu đồng đến dưới 10 triệu đồng/tháng (hơn 2,4 triệu người). Với người hưởng chế độ từ nguồn ngân sách nhà nước bảo đảm thì mức lương hưu bình quân 5,7 triệu đồng/tháng; nguồn Quỹ BHXH bảo đảm là 6,7 triệu đồng/tháng; còn cán bộ xã, phường chỉ 2,7 triệu đồng/tháng.

Với những số liệu nêu trên, Bộ Nội vụ cho rằng khi thực hiện điều chỉnh lương hưu kết hợp giữa việc tăng thêm theo tỉ lệ % và tăng thêm số tiền tuyệt đối thì những người có mức lương hưu, trợ cấp sẽ nhận được mức điều chỉnh tương đối cao hơn so với hiện nay. Điều này cũng thể hiện tính chia sẻ hơn so với việc chỉ đơn thuần điều chỉnh theo mức tăng tương đối; vẫn bảo đảm việc bảo toàn giá trị lương hưu, trợ cấp BHXH trước yếu tố lạm phát do vẫn thực hiện việc điều chỉnh theo tỉ lệ phần trăm.

Chưa như kỳ vọng

Nghỉ hưu từ năm 2021, sau nhiều lần lương hưu được điều chỉnh, ông Nguyễn Hiếu Nghĩa (phường Chánh Hưng, TP HCM) đang hưởng mức 3,04 triệu đồng/tháng.

Đối với 2 phương án đề xuất, ông Nghĩa cho rằng áp dụng phương án 1 thì sẽ có lợi hơn khi lương hưu tăng gần 337.000 đồng/tháng. Với phương án 2, ông chỉ được tăng lương hưu hơn 243.000 đồng. Thế nhưng, cả 2 mức tăng này vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng của ông.

"Tôi đã lớn tuổi, mắc nhiều chứng bệnh, lại sống phụ thuộc hoàn toàn vào lương hưu nên khoản tiền này chưa đủ trang trải sinh hoạt, thuốc thang hằng ngày. Dù có BHYT nhưng mỗi lần đi khám bệnh, tôi phải trả hơn 780.000 đồng tiền thuốc ngoài danh mục được hưởng. Do vậy, tôi mong chính sách lương hưu được tính toán, điều chỉnh sao cho NLĐ khi về già bảo đảm an sinh" - ông Nghĩa mong mỏi.

Ở góc độ đại diện cho NLĐ, bà Lê Thị Thủy, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH May thêu Hà Giang (phường An Nhơn, TP HCM), cho hay hiện nay, hầu hết công nhân trực tiếp sản xuất sau khi nghỉ đều có mức lương hưu thấp (dưới 5 triệu đồng/tháng). Vì thế, phương án 1 sẽ có lợi hơn cho họ và cũng thể hiện rõ tính chia sẻ.

Theo bà Lê Thị Thủy, Công đoàn luôn khích lệ NLĐ tham gia BHXH lâu dài để khi nghỉ việc có lương hưu. Song, thực tế là nhiều NLĐ làm việc tại công ty khi về hưu nhận mức lương quá thấp (dưới 3 triệu đồng), không bảo đảm các nhu cầu tối thiểu. Do đó, sau khi hết tuổi lao động, nhiều người vẫn phải tìm việc làm để trang trải cuộc sống.

Bà Lê Thị Thủy kỳ vọng phần tăng theo tỉ lệ (4,5%) ở phương án 1 được nâng lên cao hơn nữa để góp phần cải thiện lương hưu cho NLĐ. Ít nhất là đủ để họ chi trả các khoản chi phí bắt buộc trong cuộc sống.

Luật sư Phan Thị Lan (Đoàn Luật sư TP HCM) cho rằng sau 2 năm Chính phủ mới điều chỉnh lương hưu, trợ cấp nhưng mức tăng chỉ 8% là còn thấp. Hai năm qua, vật giá tăng, người hưởng lương hưu gặp rất nhiều khó khăn, áp lực trong cuộc sống. Do đó, nên áp dụng tỉ lệ tăng 8% cộng với khoản tiền hỗ trợ bù trượt giá (theo tính toán của Chính phủ) với tất cả các nhóm đối tượng.

"Việc điều chỉnh lương hưu đã có thay đổi theo hướng chia sẻ. Song, cần cân nhắc tác động về lâu dài, xem liệu cách tính này có tạo động lực để khuyến khích NLĐ và doanh nghiệp nâng mức đóng BHXH để có lương hưu cao hơn, an sinh xã hội tốt hơn hay không?" - bà Lan băn khoăn.

Trong khi đó, ông Trần Văn Triều, nguyên Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật - LĐLĐ TP HCM, băn khoăn: "Mức tăng 8% trong giai đoạn hiện nay liệu đã đủ bù vật giá leo thang và mang lại ý nghĩa thật sự cho người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH?".

Để bảo đảm an sinh xã hội, ông Triều cho rằng cơ quan chức năng cần căn cứ vào ngân sách, Quỹ BHXH để tính toán mức tăng lương hưu, trợ cấp hợp lý hơn để chia sẻ khó khăn với người thụ hưởng. Bên cạnh đó, cần có những giải pháp thiết thực, khả thi, như bình ổn giá cả thị trường.

Theo Bộ Nội vụ, đối với phương án 1, tổng kinh phí chi lương hưu, trợ cấp BHXH tăng thêm so với năm 2025 ước là 9.176 tỉ đồng. Đối với phương án 2, tổng kinh phí tăng thêm so với năm 2025 ước là 9.749 tỉ đồng. Riêng kinh phí thực hiện điều chỉnh mức lương hưu, đối với người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức lương hưu thấp khi thực hiện 2 phương án ước khoảng 200-300 tỉ đồng.

Cần thiết kế chính sách dài hạn, nhiều tầng

Ông Phạm Trọng Nhân - đại biểu Quốc hội khóa XV, Phó Chủ tịch LĐLĐ TP HCM - nhận định phương án tăng 8% có ưu điểm là đơn giản nhưng chưa giải quyết được mức chênh lệch. Trong khi đó, phương án còn lại có tính điều tiết tốt hơn, hỗ trợ rõ rệt nhóm thu nhập thấp.

Về lâu dài, ông Phạm Trọng Nhân đề xuất xây dựng cơ chế điều chỉnh lương hưu theo nhiều tầng, gồm: tầng bù biến động giá cả; tầng hỗ trợ nhóm yếu thế; tầng gắn với mức đóng, thời gian tham gia BHXH... Theo ông, cách tiếp cận này giúp cân bằng giữa an sinh xã hội và tính bền vững của hệ thống BHXH.