Gắn kết hướng nghiệp với thực tiễn

Học sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh 2026. Ảnh: VNUA

Hướng nghiệp dựa trên dữ liệu

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ trong quý I/2026 đạt 29,6% – mức vẫn thấp so với yêu cầu của một nền kinh tế đang đẩy mạnh chuyển đổi số. Trong khi đó, với quy mô lực lượng lao động khoảng 53,2 triệu người và tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động duy trì ở mức thấp (2,22%), thị trường vẫn đối mặt với nghịch lý: thiếu hụt nhân lực chất lượng cao ở các ngành chiến lược như công nghệ thông tin, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Ở chiều ngược lại, xu hướng “chuộng” bằng cấp vẫn chiếm ưu thế khi quy mô tuyển sinh đại học, cao đẳng tiếp tục tăng trưởng trong giai đoạn 2022 – 2025. Riêng năm 2025, tổng chỉ tiêu tuyển sinh đạt 759.430, với 681.688 thí sinh nhập học, tương đương khoảng 90% chỉ tiêu và chiếm 59% số thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT – mức cao nhất trong vòng 4 năm.

Đáng chú ý, nhóm ngành Kinh doanh và quản lý tiếp tục dẫn đầu về số lượng thí sinh. Sự tập trung quá lớn vào các ngành “hot” theo cảm tính, trong khi lơ là các ngành kỹ thuật chiến lược, đang tạo ra nguy cơ mất cân đối cung – cầu nghiêm trọng. Điều này cho thấy nếu thiếu thông tin dự báo dài hạn, học sinh rất dễ rơi vào bẫy “thừa thầy thiếu thợ” ở những lĩnh vực nền kinh tế thực sự cần.

Những số liệu trên cho thấy, việc gắn hướng nghiệp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động là yếu tố then chốt để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động. Nhà giáo, TS Nguyễn Văn Hòa - Chủ tịch HĐQT hệ thống giáo dục Nguyễn Bỉnh Khiêm (Hà Nội) nhận định: “Điều quan trọng nhất của hướng nghiệp không phải là “chọn giúp” học sinh một nghề, mà là giúp các em hiểu bản thân và có đủ thông tin để tự đưa ra lựa chọn phù hợp”.

Lồng ghép giáo dục khởi nghiệp vào hướng nghiệp

Nếu dữ liệu thị trường là “kim chỉ nam” giúp học sinh định vị hướng đi, thì giáo dục khởi nghiệp chính là “phòng thí nghiệm” để các em hiện thực hóa lựa chọn đó. Không chỉ dừng lại ở việc quan sát số liệu, học sinh cần được nhúng mình vào môi trường thực tiễn để hiểu rõ quy luật cung - cầu của nền kinh tế”.

Trong tháng 4 này, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đang phối hợp cùng các Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức chuỗi Hội thảo “Hành trình khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo từ THPT” tại nhiều tỉnh thành như Thanh Hóa, Lạng Sơn, Nghệ An, Lào Cai, Hà Tĩnh, Hà Nội, Tuyên Quang, Ninh Bình… giúp cung cấp cho học sinh những kiến thức nền tảng về khởi nghiệp cũng như tạo cơ hội để học sinh giao lưu với doanh nhân, chuyên gia, cựu sinh viên đã khởi nghiệp thành công, qua đó truyền cảm hứng và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn.

Bên cạnh việc trang bị kiến thức và kỹ năng, các hoạt động này còn góp phần thay đổi nhận thức về lựa chọn nghề nghiệp. Thay vì chỉ hướng đến những ngành nghề truyền thống, học sinh được tiếp cận với nhiều cơ hội mới trong nền kinh tế số, đặc biệt là trong các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, chuyển đổi số trong nông nghiệp… Đây là những lĩnh vực giàu tiềm năng nhưng chưa được nhiều học sinh quan tâm đúng mức. Thông qua các chương trình hướng nghiệp gắn với khởi nghiệp, học sinh có thể nhìn nhận đa chiều hơn về con đường tương lai, từ đó đưa ra lựa chọn phù hợp với năng lực và xu hướng phát triển của xã hội.

PGS.TS Nguyễn Công Tiệp - Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng, việc trang bị tư duy khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo từ sớm có ý nghĩa quan trọng đối với học sinh: “Việc trang bị kiến thức, kỹ năng khởi nghiệp ngay từ bậc THPT, giúp học sinh chủ động định hướng nghề nghiệp, phát triển năng lực cá nhân và thích ứng với thị trường lao động trong thời kỳ chuyển đổi số”.

Việc lồng ghép giáo dục khởi nghiệp vào công tác hướng nghiệp không chỉ giúp học sinh có thêm một lựa chọn nghề nghiệp mà còn trang bị cho các em những kỹ năng thiết yếu trong kỷ nguyên số. Đây cũng là bước đi cần thiết để hình thành một thế hệ lao động năng động, chủ động tạo ra việc làm thay vì chỉ tìm kiếm việc làm. Khi học sinh được tiếp cận sớm với tư duy khởi nghiệp, được định hướng nghề nghiệp dựa trên nhu cầu thực tiễn, quá trình phân luồng giáo dục sẽ trở nên hiệu quả hơn, góp phần xây dựng một hệ sinh thái giáo dục gắn kết chặt chẽ với thị trường lao động và yêu cầu phát triển của đất nước.

Thu Hương

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây