Một lần lộ dữ liệu, nhiều lần trở thành nạn nhân

Thí sinh tham gia cuộc thi “Sinh viên An ninh mạng 2025” do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) chủ trì. Ảnh: BTC.

Dữ liệu cá nhân đang trở thành một trong những tài sản giá trị nhất của mỗi người trong thời đại số. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, nguy cơ lộ lọt, mua bán và khai thác trái phép dữ liệu cũng ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, việc chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp mà còn là yêu cầu cấp thiết đối với mỗi công dân.

Dữ liệu cá nhân - “tài sản” đặc biệt trong thời đại số

Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống. Từ học tập, làm việc, mua sắm, giải trí đến các giao dịch tài chính, hầu hết hoạt động của con người đều được thực hiện trên môi trường số. Mỗi cú nhấp chuột, mỗi lượt tìm kiếm, mỗi giao dịch trực tuyến đều để lại những dấu vết dữ liệu.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn - Phó cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an nhận định, dữ liệu cá nhân là nguồn dữ liệu chiến lược, cốt lõi, gắn liền với quyền con người, quyền riêng tư và tác động trực tiếp đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.

Trong nền kinh tế số, dữ liệu được ví như “dầu mỏ mới”. Nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới xây dựng sức mạnh và giá trị doanh nghiệp dựa trên những kho dữ liệu khổng lồ về người dùng. Cùng với lợi ích mà dữ liệu mang lại, nguy cơ bị lạm dụng, đánh cắp hoặc khai thác trái phép cũng ngày càng hiện hữu.

Theo thống kê của cơ quan chức năng, riêng năm 2025 đã ghi nhận hơn 600 triệu bản ghi dữ liệu của các tổ chức, doanh nghiệp bị rò rỉ hoặc rao bán trên các diễn đàn ngầm. Nhiều thông tin cá nhân từ số điện thoại, địa chỉ, tài khoản ngân hàng đến dữ liệu sinh trắc học đã trở thành mục tiêu săn lùng của các đối tượng phạm tội công nghệ cao.

Những nguy cơ không còn xa vời

Theo Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó trưởng Phòng Tham mưu, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), hoạt động mua bán dữ liệu cá nhân hiện không còn là những vụ việc đơn lẻ mà đã phát triển thành các đường dây, mạng lưới có tổ chức.

Các đối tượng phạm tội sử dụng nhiều phương thức khác nhau để thu thập dữ liệu, từ tấn công mạng, phát tán mã độc, khai thác lỗ hổng bảo mật cho đến mua chuộc hoặc lợi dụng những cá nhân có quyền tiếp cận cơ sở dữ liệu.

Bên cạnh đó, không ít trường hợp dữ liệu bị lộ xuất phát từ chính sự chủ quan của người dùng. Việc tùy tiện cung cấp thông tin cá nhân khi đăng ký các ứng dụng, tham gia trò chơi trực tuyến, khảo sát nhận quà hay các chương trình khuyến mại khiến nhiều người vô tình trao dữ liệu của mình cho các bên thứ ba.

Đáng lo ngại hơn, dữ liệu cá nhân sau khi bị đánh cắp thường được tổng hợp, phân loại rất chi tiết trước khi bị rao bán. Những thông tin này trở thành nguyên liệu cho các hoạt động lừa đảo tinh vi.

Không còn những cuộc gọi ngẫu nhiên như trước, các đối tượng lừa đảo ngày nay có thể biết chính xác họ tên, số căn cước công dân, địa chỉ nơi ở, thông tin tài khoản ngân hàng, thậm chí cả trường học của con cái nạn nhân. Chính sự chính xác của dữ liệu khiến nhiều người mất cảnh giác và trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ Deepfake đang làm gia tăng mức độ nguy hiểm của các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân. Chỉ từ những hình ảnh, đoạn ghi âm được thu thập trên mạng xã hội, các đối tượng có thể tạo ra những video hoặc cuộc gọi giả mạo với độ chân thực rất cao nhằm lừa đảo hoặc bôi nhọ danh dự người khác.

Chủ động bảo vệ mình trên không gian mạng

Các chuyên gia an ninh mạng cho rằng, trong khi cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường đấu tranh với các loại tội phạm công nghệ cao, mỗi cá nhân cần trở thành “lá chắn” đầu tiên bảo vệ dữ liệu của chính mình.

Trước hết, người dân cần hạn chế chia sẻ công khai các thông tin cá nhân nhạy cảm trên mạng xã hội như số điện thoại, địa chỉ, số căn cước công dân, lịch trình di chuyển hoặc thông tin tài chính.

Khi cài đặt ứng dụng, cần đọc kỹ các điều khoản và chỉ cấp những quyền truy cập thực sự cần thiết. Một ứng dụng chỉnh sửa ảnh không nhất thiết phải được truy cập danh bạ, vị trí hay micro của người dùng.

Bên cạnh đó, cần sử dụng mật khẩu mạnh, kích hoạt xác thực đa yếu tố cho các tài khoản quan trọng như ngân hàng, email và mạng xã hội; thường xuyên cập nhật phần mềm để vá các lỗ hổng bảo mật.

Người dân cũng cần nâng cao cảnh giác trước các cuộc gọi, tin nhắn hoặc đường link lạ. Dù đối tượng có cung cấp nhiều thông tin chính xác về bản thân, tuyệt đối không chuyển tiền hoặc cung cấp mã OTP khi chưa xác minh rõ danh tính.

Đối với doanh nghiệp, việc bảo vệ dữ liệu khách hàng không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố quyết định uy tín và năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp cần đầu tư cho hạ tầng bảo mật, kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập dữ liệu và xây dựng văn hóa bảo vệ dữ liệu trong toàn bộ tổ chức.

Xây dựng văn hóa bảo vệ dữ liệu cá nhân

Việc Quốc hội thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 và Chính phủ ban hành Nghị định 356/2025/NĐ-CP được xem là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với nhận thức và ý thức tuân thủ của toàn xã hội.

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu cá nhân không còn đơn thuần là những thông tin riêng tư mà đã trở thành tài sản có giá trị. Mỗi cá nhân cần hiểu rằng chỉ một lần bất cẩn cũng có thể dẫn đến nhiều lần bị khai thác, xâm phạm và gây ra những hậu quả kéo dài.

Chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân vì thế không chỉ là bảo vệ quyền riêng tư của mỗi người mà còn góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế số và xã hội số Việt Nam.

Thu Hương

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây