Thúc đẩy chuyển đổi mô hình quản trị nước thông minh

Ứng dụng số hóa trong quản trị tài nguyên nước

Thực tế cho thấy, Đắk Lắk đang chịu áp lực cộng hưởng từ biến đổi khí hậu cực đoan và tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng. Do đó, phải chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy khai thác nguồn nước sang quản trị tổng hợp tài nguyên nước theo lưu vực sông, đa mục tiêu, gắn kết tuần hoàn giữa bảo vệ nguồn sinh thái đầu nguồn và phát triển năng lượng xanh, nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, Đắk Lắk chưa có mô hình quản trị thông minh tích hợp giữa tài nguyên nước, môi trường, vận hành công trình và dữ liệu số. Công tác quản lý và vận hành công trình vẫn mang tính phân tán, chưa được tối ưu hóa trên phạm vi toàn hệ thống.

Hệ thống thủy lợi nội đồng phục vụ tưới cho hàng nghìn hécta lúa nước ở xã Krông Ana

Nhận diện rõ điểm nghẽn này, định hướng chuyển đổi đang tập trung vào việc số hóa toàn bộ quy trình quản trị. Thông qua dự án "Hệ thống dữ liệu và điều hành tài nguyên nước - thủy lợi" trên nền tảng Big Data do Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia triển khai, dữ liệu từ 10.000 công trình điều tiết nước mặt, 18.000 điểm cấp nước sạch nông thôn và 805 lỗ khoan giám sát trên toàn quốc sẽ được kết nối đồng bộ tạo thành một "hệ điều hành" thống nhất.

Theo Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia, hệ thống dữ liệu này sẽ giúp chính quyền cảnh báo sớm bức tranh hạn hán theo thời gian thực: Thiếu ở đâu? Khi nào? Bao nhiêu? để từ đó đưa ra kịch bản phân bổ nước khẩn cấp ưu tiên cho từng vùng. Nhờ đó, thông tin sẽ được truyền tải trực tiếp, thông suốt từ trung tâm điều hành cấp tỉnh xuống thẳng các đơn vị hành chính cấp xã, giúp công tác ứng phó với các sự cố cạn kiệt, xâm nhập mặn diễn ra tức thời, chính xác đến từng ngọn đồi, từng vùng cửa sông.

Nhấn mạnh về yếu tố công nghệ trong quản trị dài hạn, ông La Đức Dũng, Tổng giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia, khẳng định việc số hóa lưu vực sông bằng công nghệ bản sao số (Digital Twin) cùng hệ thống dữ liệu lớn (Big Data) để nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo thiên tai là hướng đi tất yếu để điều tiết nguồn nước tối ưu. Đặc biệt, giai đoạn 2026 - 2030, đơn vị đề xuất giải pháp "Bổ cập nhân tạo cho nước dưới đất" - biến tầng chứa nước lòng đất thành các bể chứa khổng lồ bằng cách làm chậm dòng chảy mặt tại các lô cà phê, dẫn nước mưa qua bể lọc đơn giản rồi khoan thả thẳng xuống lòng đất.

Hướng tới phát triển thủy lợi xanh

Sự dịch chuyển sang quản trị tích hợp đòi hỏi các công cụ đo lường và hệ thống giám sát hiện đại, thay vì các phương pháp thủ công, truyền thống. TS Lê Thị Mai Vân (Viện Quy hoạch Thủy lợi) cũng chỉ ra rằng xu thế tất yếu hiện nay là ứng dụng mô hình quản trị thông minh dựa trên 4 trụ cột: sử dụng tài nguyên nước hiệu quả và tuần hoàn tái sử dụng nước; giảm ô nhiễm môi trường và giảm phát thải; vận hành thông minh trên nền tảng số; khai thác đa mục tiêu. Dự án thí điểm mô hình "Thủy lợi xanh" tích hợp nền tảng số song sinh (Digital Twin) dự kiến sẽ được triển khai từ năm 2027 - 2029 để hiện thực hóa các mục tiêu này.

Ứng dụng công nghệ tưới thông minh cho vườn cây cà phê giúp sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước

“Hệ thống thủy lợi không thể chỉ đóng khung ở chức năng cấp - tiêu nước tuyến tính như trước đây. Chúng ta cần tiếp cận hệ thống này như một hệ sinh thái tuần hoàn được quản trị thông minh. Trong đó, nước hồi quy, nước tái sử dụng sau xử lý sẽ được tận dụng trở lại, kết hợp cùng năng lượng tái tạo và bộ chỉ số giám sát phát thải để tối ưu hóa hiệu quả, giảm chi phí vận hành”, TS Lê Thị Mai Vân chia sẻ.

Hiện tỉnh Đắk Lắk đang tập trung triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực quản lý, bảo đảm an ninh nguồn nước, đồng thời đẩy mạnh thu hút đầu tư vào lĩnh vực môi trường trong giai đoạn 2026 - 2030. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn nhấn mạnh: Việc điều hòa và cân bằng nguồn nước là nhiệm vụ cốt lõi để thích ứng với biến đổi khí hậu. Tỉnh sẽ tập trung phát triển thủy lợi xanh bằng việc đẩy mạnh hiện đại hóa quy trình vận hành hồ chứa, tăng cường tích trữ và ứng dụng công nghệ số trong cảnh báo thiếu nước, điều hành phân bổ nguồn nước. Song song với nỗ lực trên, tỉnh định hướng phát triển kinh tế bền vững thông qua việc kêu gọi đầu tư 52 dự án năng lượng tái tạo và môi trường với tổng vốn 129.732 tỷ đồng. Đặc biệt, tại hội nghị xúc tiến đầu tư sắp tới, dự kiến 9 dự án năng lượng và cấp nước (tổng trị giá 33.168,5 tỷ đồng) sẽ chính thức được trao chủ trương đầu tư và ký kết biên bản ghi nhớ.

Cùng với đó, Đắk Lắk cũng đang chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện nguồn nước, áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm cho cà phê, hồ tiêu và cây ăn quả nhằm giảm áp lực khai thác nước mùa khô. Đồng thời tăng cường tái sử dụng nước và nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong công nghiệp, đô thị và du lịch; bảo vệ rừng đầu nguồn và kiểm soát ô nhiễm nguồn nước.

Lê Minh

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây