Siết chặt khung pháp lý, giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá

Bộ Y tế đề xuất cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Chưa có quy định cấm trưng bày trong Luật

Theo thống kê của Bộ Y tế, hiện Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính lên tới 108.700 tỷ đồng trong năm 2022, tương đương 1,14% GDP. Nếu tính cả tổn thất môi trường như phá rừng, rác thải nhựa, ô nhiễm nước biển... con số này vượt quá 2% GDP mỗi năm.

Trước những tác động của thuốc lá, đã có nhiều chính sách được ban hành, tuy nhiên thực tế cho thấy, tình trạng mua thuốc lá một cách dễ dàng là nguyên nhân khiến việc giảm tỷ lệ người hút thuốc lá gặp nhiều khó khăn. Đáng lo ngại tình trạng bán, trưng bày sản phẩm thuốc lá một cách lộ liễu, công khai là nhân tố khuyến khích, thúc đẩy giới trẻ sử dụng thuốc lá.

TS Nguyễn Trọng Khoa - Phó cục trưởng Cục Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, hiện nay chưa có quy định nghiêm cấm trưng bày trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Việc vẫn cho phép trưng bày bao, tút thuốc lá tương ứng với việc cho phép điểm bán quảng cáo mặt hàng thuốc lá, qua đó khuyến khích tiêu thụ và sử dụng thuốc lá. Kết quả giám sát tại các đô thị lớn cho thấy, trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học.

Quốc hội đã có quyết định rất kịp thời tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Luật Đầu tư năm 2025 cũng đã đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh.

Thực tế cho thấy, sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành các sản phẩm này trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc luật hóa các quy định cấm này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là yêu cầu tất yếu.

Cấm triệt để tình trạng quảng cáo thuốc lá

Theo các chuyên gia, Việt Nam cần có những điều chỉnh mạnh mẽ về chính sách nhằm tiếp tục giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, hướng tới mục tiêu đến năm 2030: giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 36% và ở nữ giới xuống dưới 1%; giảm tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc tại nơi làm việc xuống dưới 25%, tại nhà hàng dưới 65%, quán bar và cà phê dưới 70%, khách sạn dưới 50%.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỉ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với các quốc gia không áp dụng.

Nhằm siết chặt hơn nữa môi trường sống lành mạnh, từ kinh nghiệm quốc tế, ThS. BS Nguyễn Tuấn Lâm – đại diện WHO tại Việt Nam khuyến nghị Việt Nam cần cân nhắc loại bỏ hoàn toàn các khu vực dành riêng cho hút thuốc trong nhà và trên các phương tiện giao thông. Đồng thời, quy định môi trường không khói thuốc trên toàn bộ khuôn viên trường đại học và làm rõ danh sách các địa điểm có nguy cơ cháy nổ cao để bảo đảm áp dụng quy định phù hợp.

Ông Lâm cũng đề xuất giao một đơn vị chịu trách nhiệm thực thi chính, tăng cường các chiến dịch giám sát và xử phạt vi phạm môi trường không khói thuốc, trong đó chú trọng xử phạt chủ cơ sở. Bên cạnh đó, cần có các sáng kiến và giải pháp mới, đặc biệt là giải pháp số hóa nhằm nâng cao hiệu quả thực thi, như thiết lập đường dây nóng hoặc ứng dụng phản ánh vi phạm.

Từ yêu cầu thực tiễn, Bộ Y tế cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: Thứ nhất, cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới. Thứ hai, cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá. Khi cấp giấy phép bán thuốc lá cần có điều kiện về nơi trưng bày như phải có tủ đựng thuốc lá riêng, bảo đảm yêu cầu không chung, lẫn với hàng hóa khác. Tủ có cửa, rèm, mành kéo che kín, bảo đảm không quan sát được bao thuốc khi đóng cửa tủ và phải thường xuyên đóng cửa tủ sau khi mở để lấy thuốc lá (theo kinh nghiệm của Singapore).

Ông Nguyễn Huy Quang - đại diện Tổng Hội y học Việt Nam cho rằng, nếu quy định về diện tích và hình thức cảnh báo được đưa trực tiếp vào luật thay vì chỉ giao Chính phủ quy định thì sẽ thể hiện quyết tâm mạnh mẽ hơn trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cùng với việc quy định cấm trong Luật nhiều chuyên gia cũng cho rằng, việc sửa luật lần này vì thế không chỉ dừng ở bổ sung điều cấm, mà còn phải hoàn thiện khung điều kiện bảo đảm, cơ chế tổ chức thực hiện, tăng cường vai trò của lực lượng công an, quản lý thị trường trong kiểm soát nguồn cung và xử lý vi phạm.

Khanh Lê

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây