Tùy tiện uống vitamin: Nguy cơ tổn thương gan

Từ thói quen đến nguy cơ tiềm ẩn

Sau một đợt mệt mỏi kéo dài, H. (22 tuổi, Hà Nội) bắt đầu sử dụng vitamin tổng hợp mỗi ngày với hi vọng cải thiện thể trạng. Không dừng lại ở đó, theo những lời quảng cáo trên mạng xã hội, H. tiếp tục bổ sung thêm viên “giải độc gan”, collagen và một loại trà giảm cân được giới thiệu là “chiết xuất tự nhiên”: “Tôi nghĩ đã là đồ bổ thì uống càng nhiều càng tốt” - H. chia sẻ.

Thế nhưng chỉ sau hơn một tháng, H. bắt đầu xuất hiện tình trạng mệt mỏi, chán ăn, khó chịu vùng bụng. Khi đi khám, kết quả xét nghiệm cho thấy men gan tăng cao. Bác sĩ nghi ngờ nguyên nhân liên quan đến việc sử dụng đồng thời nhiều loại thực phẩm chức năng.

Thực tế, không ít người hiện nay đang hình thành thói quen “uống cho khỏe”, coi thuốc bổ như một phần tất yếu trong sinh hoạt hàng ngày. Từ tăng đề kháng, làm đẹp da, ngủ ngon đến giảm cân, mỗi nhu cầu đều gắn với một loại “viên uống hỗ trợ”. Sự tiện lợi cùng với những lời quảng cáo hấp dẫn khiến nhiều người tin rằng chỉ cần uống đủ “combo” là có thể bù đắp mọi thiếu hụt dinh dưỡng.

Tuy nhiên, điều ít ai nhận ra là mỗi viên uống đều chứa nhiều hoạt chất khác nhau và phần lớn đều phải đi qua gan để được chuyển hóa. Khi số lượng sản phẩm tăng lên, gánh nặng đặt lên gan cũng tăng theo.

Khi thuốc bổ trở thành gánh nặng cho gan

Theo BS. Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), việc lạm dụng vitamin và thực phẩm chức năng có thể trở thành “mối đe dọa âm thầm” đối với lá gan.

Gan được ví như “nhà máy xử lý” của cơ thể, đảm nhiệm việc chuyển hóa và thải độc hầu hết các chất đưa vào, từ thuốc, rượu bia, thảo dược cho đến vitamin. Khi phải xử lý quá nhiều chất cùng lúc trong thời gian dài, gan dễ rơi vào trạng thái quá tải, khiến các tế bào gan bị tổn thương.

Trong y học, tình trạng này được gọi là tổn thương gan do thuốc hoặc thực phẩm bổ sung (DILI/HILI). Tổn thương có thể xảy ra theo hai cơ chế: độc tính phụ thuộc liều, dùng càng nhiều càng dễ gây hại, hoặc độc tính đặc ứng xảy ra bất ngờ ở một số người có cơ địa nhạy cảm, khó dự đoán trước.

Một số loại vitamin và sản phẩm bổ sung đã được ghi nhận có nguy cơ gây độc gan nếu sử dụng không đúng cách. Vitamin A là ví dụ điển hình. Đây là vitamin tan trong chất béo, có thể tích lũy trong gan. Khi dùng liều cao kéo dài, vitamin A có thể gây tổn thương tế bào gan, kích hoạt quá trình xơ hóa, lâu dài dẫn đến xơ gan.

Niacin (vitamin B3) ở liều cao thường được sử dụng trong điều trị rối loạn mỡ máu, cũng có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa năng lượng trong tế bào gan. Khi quá trình này bị rối loạn, tế bào gan thiếu năng lượng, dễ dẫn đến hoại tử hoặc chết theo chương trình, làm tăng men gan và gây viêm gan cấp.

Ảnh minh họa: Khoa điều trị Gan, Mật, Tụy Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Ảnh: Phan Huế

Ngoài ra, các sản phẩm giảm cân chứa chiết xuất trà xanh cô đặc (Green Tea Extract – GTE) cũng được ghi nhận liên quan đến nhiều trường hợp tổn thương gan. Ở nồng độ cao, hoạt chất trong GTE có thể gây độc cho ti thể, làm tăng stress oxy hóa và gây tổn thương tế bào gan, đặc biệt khi sử dụng lúc đói.

Không chỉ vậy, thị trường thực phẩm bổ sung cho người tập gym cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Một số sản phẩm tăng cơ, giảm mỡ bị phát hiện chứa steroid đồng hóa mà không được công bố rõ ràng. Những chất này có thể gây rối loạn bài tiết mật, dẫn đến tình trạng ứ mật, vàng da, ngứa kéo dài và tổn thương gan.

Đáng chú ý, nhiều người có thói quen sử dụng cùng lúc nhiều loại thực phẩm chức năng trong ngày. Mỗi sản phẩm có thể chứa hàng chục hoạt chất, tất cả đều được chuyển hóa qua gan. Hệ enzyme của gan, đặc biệt là Cytochrome P450, phải hoạt động liên tục để xử lý các chất này.

Khi nhiều chất cùng lúc đi qua hệ chuyển hóa, nguy cơ xảy ra tương tác bất lợi tăng lên. Có chất làm chậm quá trình thải độc, khiến các chất khác tích tụ trong cơ thể; có chất lại kích thích gan hoạt động quá mức, sinh ra các chất trung gian gây hại. Hệ quả là tế bào gan bị tổn thương một cách âm thầm mà người sử dụng khó nhận biết.

Lựa chọn tỉnh táo để bảo vệ sức khỏe

Điều đáng lo ngại là phần lớn tổn thương gan do vitamin và thực phẩm chức năng diễn ra âm thầm. Ở giai đoạn đầu, người dùng có thể không có biểu hiện rõ ràng, hoặc chỉ cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, rối loạn tiêu hóa nhẹ – những dấu hiệu dễ bị bỏ qua.

Chỉ khi xét nghiệm, các chỉ số men gan như ALT, AST mới tăng cao, phản ánh tình trạng tế bào gan đang bị tổn thương. Trong những trường hợp nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm màu, ngứa da kéo dài đâ dấu hiệu cho thấy chức năng gan đã bị ảnh hưởng rõ rệt.

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, thậm chí suy gan những biến chứng nguy hiểm, đe dọa tính mạng.

Theo các chuyên gia, nguồn cung cấp vitamin an toàn và hiệu quả nhất vẫn là thực phẩm tự nhiên. Trong thực phẩm, vitamin tồn tại trong một “ma trận dinh dưỡng”, giúp cơ thể hấp thu và điều tiết hợp lý, hạn chế nguy cơ dư thừa. Ngược lại, vitamin trong viên uống thường ở dạng cô đặc, dễ dẫn đến quá liều nếu sử dụng không kiểm soát.

Với người trưởng thành khỏe mạnh, một chế độ ăn đa dạng với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm cân đối hoàn toàn có thể đáp ứng nhu cầu vi chất mà không cần bổ sung thêm. Việc sử dụng vitamin chỉ nên thực hiện khi thực sự cần thiết, có chỉ định cụ thể và được theo dõi bởi bác sĩ.

Trong bối cảnh thị trường thực phẩm chức năng ngày càng phát triển với nhiều lời quảng cáo hấp dẫn như “giải độc”, “tăng đề kháng”, “giảm cân cấp tốc”, người tiêu dùng cần tỉnh táo và thận trọng. Không có “viên uống thần kỳ” nào có thể thay thế cho một lối sống lành mạnh.

Vitamin không phải là “kẻ thù” của sức khỏe. Nhưng khi bị lạm dụng, những “viên bổ” tưởng chừng vô hại có thể trở thành gánh nặng cho lá gan. Lựa chọn an toàn như các chuyên gia nhấn mạnh, vẫn nằm ở sự hiểu biết, tiết chế và một chế độ sinh hoạt cân bằng và lành mạnh.

Phan Huế

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây