Đổi mới dạy học nhìn từ kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh: Phương Lan

Kỳ thi phản ánh rõ xu hướng đánh giá năng lực

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 khép lại nhưng những tranh luận về đề thi, cách chấm và yêu cầu đánh giá năng lực tiếp tục thu hút sự quan tâm của xã hội.

Theo TS Lê Mỹ Phong, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GDĐT), năm 2026 là năm thứ hai tổ chức kỳ thi theo chương trình mới. Qua hai năm triển khai dạy học, ôn tập và tổ chức thi, giáo viên và học sinh đã dần thích ứng với cách kiểm tra, đánh giá mới.

Ông cho biết đề thi tiếp tục được xây dựng theo hướng đánh giá năng lực người học, tăng cường các câu hỏi có tính thực tiễn và khả năng vận dụng. Đây cũng chính là định hướng cốt lõi của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, hướng tới phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

“Việc dạy học, kiểm tra đánh giá thường xuyên, định kỳ và các kỳ thi được tổ chức nghiêm túc, có định hướng rõ ràng sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, giúp học sinh phát triển tốt hơn về phẩm chất và năng lực trong thời gian tới”, TS Lê Mỹ Phong nhấn mạnh.

Nhận định này cũng được thể hiện rõ qua cấu trúc đề thi năm nay, đặc biệt là môn Ngữ văn. Nhiều câu hỏi yêu cầu thí sinh vận dụng hiểu biết xã hội, khả năng tư duy và bày tỏ quan điểm cá nhân thay vì học thuộc văn mẫu.

Tại họp báo sau kỳ thi, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GDĐT), cho biết câu hỏi nghị luận xã hội về “Steve Jobs Việt Nam” được xây dựng theo hướng phân hóa, nhằm đánh giá năng lực tư duy và khả năng lập luận của thí sinh chứ không đơn thuần kiểm tra kiến thức ghi nhớ.

Bộ GDĐT cũng lần đầu tiên áp dụng phương pháp chấm môn Ngữ văn bằng rubric - thang mô tả tiêu chí đánh giá cụ thể. Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, cách chấm này giúp bảo đảm tính khách quan, đánh giá đúng năng lực người học.

Không chỉ ở môn Ngữ văn, các câu hỏi gắn với thực tiễn cũng xuất hiện ngày càng nhiều trong đề thi Toán, Tiếng Anh, Vật lí, Hóa học và nhiều môn học khác. Từ những bài toán liên quan đến tài chính cá nhân, dữ liệu thống kê, các tình huống khoa học trong đời sống đến những ngữ liệu tiếng Anh phản ánh các vấn đề môi trường, công nghệ, sức khỏe…, đề thi đều hướng tới việc đánh giá khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn thay vì chỉ kiểm tra mức độ ghi nhớ.

Sự thay đổi này cho thấy yêu cầu đổi mới không chỉ diễn ra ở một môn học riêng lẻ mà là xu hướng xuyên suốt của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Khi cách đánh giá chuyển từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực, việc dạy học trong nhà trường cũng buộc phải thay đổi tương ứng.

Đổi mới cách dạy để theo kịp cách đánh giá

PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục (ĐH Quốc gia Hà Nội), cho rằng đổi mới giáo dục không đơn thuần là đưa nhiều công nghệ hơn vào lớp học mà phải hướng tới việc học sâu hơn, phát triển năng lực thích ứng và khả năng học tập suốt đời của người học.

Theo ông, trong thời đại trí tuệ nhân tạo, các giá trị cốt lõi như tư duy phản biện, sáng tạo, trách nhiệm và khả năng giải quyết vấn đề vẫn là những năng lực mà con người cần được trang bị thông qua giáo dục.

Từ góc độ nhà trường, cô Trần Thị Loan, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Lào Cai (tỉnh Lào Cai) cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 gửi đi thông điệp rõ ràng về sự thay đổi trong tư duy học tập và ôn luyện của học sinh. Theo cô, thay vì học để ghi nhớ và làm bài theo khuôn mẫu, học sinh cần hình thành năng lực đọc hiểu, tư duy độc lập, mở rộng vốn sống và khả năng kết nối kiến thức với thực tiễn. Việc ôn tập cũng cần hướng đến rèn luyện kỹ năng phân tích, đánh giá, xây dựng lập luận và trình bày quan điểm trước những ngữ liệu, tình huống mới.

Đổi mới đề thi không nhằm tạo áp lực hay đánh đố học sinh, mà để thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường. Khi đề thi đòi hỏi năng lực tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và sự hiểu biết về đời sống, giáo viên cũng phải chuyển từ truyền thụ kiến thức một chiều sang tổ chức các hoạt động học tập, khuyến khích học sinh tìm tòi, trải nghiệm và hình thành chính kiến. Chỉ khi đó, mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 mới thực sự đi vào chiều sâu và tạo ra những chuyển biến thực chất trong giáo dục.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 cũng ghi nhận sự tham gia mạnh mẽ của công nghệ trong công tác tổ chức. Theo TS Lê Mỹ Phong, nhiều địa phương đã áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm ngăn chặn gian lận công nghệ cao, trong đó có việc sử dụng máy dò kim loại. Kết quả bước đầu cho thấy đây là giải pháp hiệu quả khi không phát hiện trường hợp sử dụng thiết bị công nghệ cao tại những điểm thi triển khai tốt.

Đáng chú ý, kỳ thi năm nay diễn ra trong bối cảnh cả nước vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và nhiều tỉnh, thành phố sau sáp nhập có quy mô lớn. Theo TS Lê Mỹ Phong, việc kỳ thi được tổ chức an toàn, đúng quy chế không chỉ là thành công của ngành giáo dục mà còn cho thấy hiệu quả bước đầu của mô hình quản lý mới. Sự chủ động của các địa phương cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng đã góp phần tạo nên một kỳ thi diễn ra theo tinh thần “ngày hội”.

Thu Hương

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây