Tiếp tục duy trì, hoàn thiện kỳ thi tốt nghiệp THPT chuẩn hóa quốc gia

Tạo mặt bằng đánh giá chung trên phạm vi cả nước

Theo Bộ GDĐT, Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo nêu yêu cầu: Đổi mới phương thức thi và công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông theo hướng giảm áp lực và tốn kém cho xã hội mà vẫn bảo đảm độ tin cậy, trung thực, đánh giá đúng năng lực học sinh, làm cơ sở cho việc tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026 (ảnh: Quang Vinh)

Thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Luật Giáo dục quy định: Học sinh học hết chương trình giáo dục THPT đủ điều kiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo thì được dự thi, đạt yêu cầu thì được cấp bằng THPT.

Mới đây, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó đặt ra các yêu cầu: Giáo dục phổ thông là nền tảng hình thành phẩm chất và năng lực người học; nâng cao chất lượng giáo dục; xây dựng hệ thống giáo dục hiện đại, công bằng và chất lượng; lấy chất lượng nguồn nhân lực làm mục tiêu trung tâm. Để đáp ứng yêu cầu đó, cần thiết phải có một cơ chế đánh giá chuẩn đầu ra thống nhất khách quan, tin cậy về kết quả học tập, mức độ đạt chuẩn giáo dục của học sinh phổ thông.

Như vậy, việc tiếp tục duy trì quy định về kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa phù hợp với chủ trương của Đảng, quy định của Luật nhằm bảo đảm sự thống nhất trong đánh giá chuẩn đầu ra giáo dục phổ thông, nâng cao chất lượng và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về giáo dục trong giai đoạn mới.

Thực tế triển khai đổi mới kỳ thi tốt nghiệp THPT trong giai đoạn từ năm 2015, đặc biệt là từ năm 2020 đến nay cho thấy, phương thức này đã phát huy những ưu điểm quan trọng: Tạo mặt bằng đánh giá chung trên phạm vi toàn quốc; góp phần bảo đảm công bằng và cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho thí sinh ở các vùng, miền; giảm số lần dự thi, áp lực và chi phí xã hội; tạo thuận lợi cho thí sinh; cung cấp nguồn dữ liệu chung để đánh giá chất lượng giáo dục và hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh.

Bộ GDĐT cũng nêu rõ 3 lý do chứng minh sự cần thiết của việc tồn tại một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia. Thứ nhất, với một bộ phận không nhỏ học sinh và giáo viên, nếu không thi sẽ không học và không dạy. Thứ hai, kỳ thi cũng cấp những thông tin tin cậy về thực trạng của giáo dục phổ thông trên cả nước và tại từng địa phương. Thứ ba, kể cả “năm nào cũng hơn 99% đỗ tốt nghiệp” vẫn cần tổ chức kỳ thi để kiểm tra, đánh giá sản phẩn đầu ra.

Tuyển sinh thuộc quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học

Từ năm 2020, Kỳ thi tốt nghiệp THPT không còn là kỳ thi “hai trong một” theo mô hình giai đoạn 2015-2019. Kỳ thi từ năm 2020 có nhiệm vụ xét công nhận tốt nghiệp; đồng thời đánh giá mức độ đạt chuẩn học sinh trên diện rộng, cung cấp căn cứ đánh giá chất lượng giáo dục của trường, địa phương và cả nước, theo dõi tác động của chương trình và chính sách giáo dục trên một chuẩn chung.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026 (ảnh: Quang Vinh)

Với quy mô, mức độ chuẩn hóa và khả năng so sánh đó, kết quả thi vẫn là một nguồn dữ liệu mà cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp có thể lựa chọn sử dụng theo quyền tự chủ. Bên cạnh đó, các trường có đủ năng lực vẫn tổ chức kỳ thi riêng cho nhu cầu chuyên biệt.

Mô hình hiện hành không phải mô hình tổ chức tuyển sinh đại học bằng điểm thi tốt nghiệp THPT. Tuyển sinh là quyền tự chủ của các cơ sở đào tạo. Các trường đại học tự quyết định phương thức, số lượng tuyển sinh, tổ hợp, tiêu chí, điều kiện và điểm trúng tuyển, đồng thời sử dụng hạ tầng dữ liệu và xử lý kỹ thuật dùng chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Thí sinh đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng trên một Hệ thống thống nhất. Hệ thống đối sánh dữ liệu và bảo đảm mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển vào một nguyện vọng cao nhất đủ điều kiện, chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao độ tin cậy của các phương thức xét tuyển, đơn giản hóa thủ tục, kiểm soát điều kiện bảo đảm chất lượng và gắn với trách nhiệm giải trình.

Số liệu thống kê cho thấy, năm 2025, 50,32% số người nhập học được tuyển chủ yếu bằng kết quả thi tốt nghiệp THPT; kết quả học tập THPT chiếm 29,24%. Cơ cấu này phản ánh đúng bản chất đa phương thức nguồn thi tốt nghiệp được sử dụng rộng nhất, nhưng quyền phát triển và sử dụng công cụ riêng của trường vẫn được bảo đảm.

Theo Bộ GDĐT, kết quả thi tốt nghiệp THPT là một nguồn dữ liệu dùng chung, không phải nguồn tuyển bắt buộc. Việc nhiều cơ sở đào tạo có mức cạnh tranh đầu vào cao tiếp tục lựa chọn nguồn này là quyết định tự chủ của chính các trường và là bằng chứng thực tiễn về mức độ tin cậy, khả năng so sánh và giá trị phân loại của kỳ thi. Đồng thời, các trường vẫn duy trì nguồn tuyển riêng để đáp ứng yêu cầu chuyên biệt.

Triển khai nhiều giải pháp hoàn thiện kỳ thi chuẩn hóa quốc gia

Bộ GDĐT khẳng định, một kỳ thi chuẩn hoá quốc gia trong giai đoạn mới sẽ ứng dụng những công nghệ và quy trình tiên tiến nhất để hạn chế tới mức thấp nhất sự can thiệp của con người. Kỳ thi cũng sẽ được tính toán để có thể chia nhiều đợt trong năm, thậm chí tổ chức theo các môn thi riêng và một số bài thi tổng hợp.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026 (ảnh: Quang Vinh)

Tuyển sinh là quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đào tạo, tuy nhiên các biện pháp quản lý cũng sẽ được “siết chặt” không để tái diễn việc "trăm hoa đua nở", gây khó khăn, tốn kém, áp lực và bất bình đẳng cho thí sinh và tốn kém chung cho toàn xã hội. Dù không bắt buộc, song kết quả của kỳ thi chuẩn hóa quốc gia cũng vẫn sẽ là một căn cứ quan trọng để các trường sử dụng cho xét tuyển.

Bộ GDĐT đang tiếp tục hoàn thiện thể chế về tự chủ tuyển sinh gắn với trách nhiệm giải trình; ban hành chuẩn tối thiểu cho kỳ thi độc lập, quy đổi tương đương, công bố phổ điểm, bảo mật, lưu trữ dữ liệu và giải quyết khiếu nại.

Hiện đại hóa khảo thí, xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, phân tích độ khó, độ phân biệt và độ tin cậy; thí điểm thi trên máy tính theo lộ trình phù hợp, không chuyển đổi đồng loạt khi điều kiện vùng miền chưa đồng đều.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phát hiện phổ điểm, kết quả chấm, quy đổi, điểm chuẩn và hành vi đăng ký bất thường. Tăng phân tách nhiệm vụ, kiểm tra chéo, luân chuyển vị trí nhạy cảm, camera và lưu vết điện tử; áp dụng chế tài đủ sức răn đe đối với hành vi cố ý can thiệp.

Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn đang chỉ đạo rà soát, đánh giá toàn diện việc tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT trong giai đoạn vừa qua, trên cơ sở đó tiếp tục hoàn thiện để hướng tới một kỳ thi an toàn, chất lượng, hiệu quả.

Minh Quang

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây