Hướng nghiệp trong kỷ nguyên số

Học sinh Trường THPT Thanh Chăn (tỉnh Điện Biên) tìm hiểu thông tin, định hướng lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực và sở thích. Ảnh: NTCC

Cập nhật thông tin, tránh lựa chọn theo trào lưu

Mùa tuyển sinh đại học (ĐH) năm 2026 có nhiều điều chỉnh, đòi hỏi học sinh, phụ huynh và đội ngũ tư vấn hướng nghiệp chủ động cập nhật. Theo Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT, mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng; các cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh. Quy chế cũng quy định việc quy đổi tương đương giữa các phương thức, tổ hợp xét tuyển nhằm bảo đảm công bằng.

Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện lấy ý kiến về dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh theo hướng giảm và chuẩn hóa phương thức xét tuyển. Một nội dung được đề xuất là từ năm 2027 không còn điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định đối với chứng chỉ, thành tích hoặc tiêu chí bổ sung.

Khi thông tin về quy chế, dự thảo chính sách và đề án tuyển sinh riêng cùng xuất hiện trên mạng xã hội, học sinh dễ nhầm lẫn giữa quy định đã có hiệu lực và nội dung đang được đề xuất. Với học sinh lớp 10, lớp 11, việc cập nhật thông tin còn giúp các em xây dựng kế hoạch học tập, lựa chọn môn học và chuẩn bị cho những mùa tuyển sinh tiếp theo.

Theo TS Quách Thị Quế - chuyên gia Tâm lý – Giáo dục, lựa chọn nghề nghiệp cần bắt đầu từ sự thấu hiểu bản thân, thay vì chạy theo ngành học được xã hội quan tâm hoặc chịu áp lực từ gia đình. Một lựa chọn chưa phù hợp không đồng nghĩa với thất bại, bởi người trẻ vẫn có thể điều chỉnh lộ trình khi nhận diện được điểm mạnh, hạn chế và nhu cầu thực tế.

Học sinh cần được trang bị khả năng tìm kiếm, phân tích thông tin và trải nghiệm nghề nghiệp để đưa ra quyết định có cơ sở. Vì vậy, hướng nghiệp không nên chỉ diễn ra vào mùa tuyển sinh mà cần được thực hiện thường xuyên, giúp các em hình thành mục tiêu và năng lực tự định hướng.

Tại Trường THPT Yên Hòa (Hà Nội), công tác hướng nghiệp được triển khai từ sớm thông qua hoạt động trải nghiệm, tư vấn và hỗ trợ học sinh nhận diện năng lực cá nhân. Theo ông Lê Hồng Chung - Hiệu trưởng nhà trường, giúp học sinh hiểu mình, hiểu nghề có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh phương thức tuyển sinh và yêu cầu của thị trường lao động ngày càng đa dạng.

Khả năng thích ứng là hành trang nghề nghiệp dài hạn

Trong kỷ nguyên số, ranh giới giữa các ngành ngày càng giao thoa. AI có thể tự động hóa một số công việc lặp lại, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về tư duy phân tích, sáng tạo, giao tiếp và khả năng làm việc cùng công nghệ.

Theo TS Nguyễn Hoàng Oanh - Hiệu trưởng Trường ĐH Việt Nhật (ĐH Quốc gia Hà Nội), ĐH không chỉ đào tạo một nghề cụ thể mà còn giúp người học phát triển toàn diện. Nếu chỉ tập trung vào ngành đang được ưa chuộng mà thiếu kiến thức nền tảng và kỹ năng thiết yếu, sinh viên sẽ khó thích ứng khi công nghệ và thị trường lao động thay đổi. Lợi thế của ngành “hot” có thể chỉ mang tính thời điểm, trong khi kiến thức chuyên môn kết hợp trải nghiệm thực tế tạo nên giá trị nghề nghiệp lâu dài.

TS Đỗ Ngọc Minh - Đồng sáng lập Khan Academy Việt Nam, cũng lưu ý người trẻ không nên đồng nhất việc lựa chọn ngành công nghệ hay ngành “hot” với khả năng bảo đảm việc làm trong tương lai. Dù theo đuổi lĩnh vực nào, người học cần cập nhật trước thay đổi của công nghệ và đào sâu kiến thức để nắm chắc bản chất vấn đề. Nền tảng chuyên môn vững chắc giúp con người chủ động sử dụng AI, thay vì phụ thuộc vào công cụ này.

Tại lễ khai giảng ĐH Bách khoa Hà Nội năm học 2026 - 2027, ông Vương Quang Khải - nhà sáng lập Zalo chia sẻ rằng, giá trị công nghệ không chỉ nằm ở thuật toán mà còn ở tác động đối với cuộc sống. Người làm công nghệ cần quan sát thực tiễn, nhận diện vấn đề người dùng gặp phải rồi tìm cách ứng dụng công nghệ để giải quyết.

Những ý kiến trên cho thấy hướng nghiệp không nên dừng ở việc dự báo ngành nào sẽ có nhu cầu cao trong tương lai. Quan trọng hơn là giúp học sinh xây dựng nền tảng kiến thức, tư duy độc lập, kỹ năng số và khả năng tự học để có thể chuyển đổi khi cần thiết.

Nhà trường cần tăng cường phối hợp với doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và chuyên gia; tổ chức trải nghiệm nghề nghiệp, tham quan môi trường làm việc và tư vấn theo nhóm năng lực. Hướng nghiệp cũng cần mở rộng lựa chọn ngoài ĐH, giúp học sinh hiểu giá trị của giáo dục nghề nghiệp và những con đường học tập khác nhau.

Trong thế giới công nghệ liên tục thay đổi, hướng nghiệp hiệu quả không phải đưa ra lựa chọn thay học sinh, mà là giúp các em hiểu mình, hiểu nghề và đủ năng lực điều chỉnh con đường đã chọn. Thay vì chỉ tìm kiếm một ngành học bảo đảm tương lai, người trẻ cần chuẩn bị năng lực để tự tạo dựng tương lai nghề nghiệp của mình.

Thu Hương

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây