Chuyển dịch mô hình tăng trưởng để đạt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2026

Duy trì chuỗi xuất siêu 

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều bất ổn, cùng với thiên tai, bão lũ trong nước diễn biến phức tạp, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam năm 2025 vẫn ghi nhận những kết quả tích cực. Theo Bộ Công Thương, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024.

Cán cân thương mại tiếp tục thặng dư 20 tỷ USD, đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016. Kết quả này cho thấy xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò then chốt, đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, sau 30 năm Việt Nam gia nhập ASEAN, kim ngạch xuất nhập khẩu tăng gần 70 lần, đưa Việt Nam vào nhóm 20 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới.

Năm 2025, xuất khẩu cà phê của Việt Nam đạt hơn 1,5 triệu tấn, trị giá 8,4 tỷ USD, tăng 16,9% về lượng và tăng 60,7% về trị giá so với cùng kỳ năm 2024. Ảnh minh họa: Trung Nguyên.

Hiện nay, hàng hóa Việt Nam đã có mặt tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, số thị trường xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD ngày càng mở rộng, phản ánh sự lan tỏa rộng hơn của hàng hóa Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu. 

Về cơ cấu, các nhóm hàng công nghiệp như điện tử, máy móc, thiết bị tiếp tục giữ vai trò chủ lực, trong khi dệt may, da giày và nông, thủy sản vẫn là những trụ cột quan trọng. Đáng chú ý, một số mặt hàng nông sản, trong đó có cà phê, nổi lên với giá trị xuất khẩu cao trong năm 2025.Thị trường xuất khẩu vẫn tập trung chủ yếu vào một số đối tác lớn như Hoa Kỳ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và ASEAN, cho thấy dư địa đa dạng hóa thị trường còn rất lớn.

Chuyển từ tăng trưởng “lượng” sang “chất”

Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, Dự toán ngân sách Nhà nước năm 2026 đã đặt mục tiêu, tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 15-16% so với năm 2025. Đây là mục tiêu thách thức, đòi hỏi nỗ lực cao độ của các ngành, các địa phương và doanh nghiệp. Kim ngạch xuất khẩu năm 2026 để đạt mục tiêu Chính phủ giao cần đạt khoảng 546-550 tỷ USD. Kim ngạch xuất khẩu bình quân hàng tháng phải đạt khoảng 45-46 tỷ USD/tháng.

Thách thức không chỉ đến từ mục tiêu tăng trưởng cao, mà còn từ những biến động khó lường của môi trường thương mại toàn cầu. Kinh tế thế giới được đánh giá là đang hồi phục nhưng mong manh, với rủi ro lớn từ nợ công, địa chính trị và xu hướng bảo hộ.

Tại Diễn đàn kinh tế thế giới năm 2026, Tổng Giám đốc WTO cảnh báo chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng toàn cầu. Việc các nền kinh tế ngày càng sử dụng nhiều biện pháp thuế quan và rào cản thương mại không chỉ làm suy yếu vai trò điều tiết của hệ thống thương mại đa phương, mà còn khiến môi trường thương mại quốc tế trở nên kém ổn định và khó dự đoán hơn đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư.

Mục tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 tăng 15-16% so với năm 2025. Ảnh: Hoàng Hùng-TTXVN.

Bên cạnh những thách thức từ bên ngoài, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam cũng còn nhiều yếu tố chưa thực sự bền vững. Tăng trưởng xuất khẩu vẫn phụ thuộc đáng kể vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; nhiều ngành sản xuất còn lệ thuộc lớn vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu. Năng lực thiết kế, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường quốc tế của doanh nghiệp nội địa, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn còn hạn chế, trong khi các tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh của thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe.

Theo ông Trần Thanh Hải, trong bối cảnh dư địa tăng trưởng theo chiều rộng ngày càng thu hẹp, việc tiếp tục duy trì mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro. Sự phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực như Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng khiến xuất khẩu dễ bị tổn thương trước những thay đổi về chính sách và thương mại quốc tế.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tới là chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu theo chiều sâu, dựa nhiều hơn vào công nghệ, khoa học và đổi mới sáng tạo. Điều này đòi hỏi phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, nâng cao giá trị gia tăng trong nước, chủ động hơn về nguồn nguyên liệu, đồng thời tiếp tục mở rộng và đa dạng hóa thị trường thông qua các hiệp định thương mại tự do (FTA) và thương mại điện tử xuyên biên giới. Công tác xúc tiến thương mại cũng cần được đổi mới theo hướng bài bản hơn, gắn xây dựng thương hiệu với truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và ứng dụng công nghệ số.

Từ góc độ chuyên gia, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho rằng: Thúc đẩy xuất khẩu trong giai đoạn tới không chỉ là tăng về lượng, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng đóng góp cho tăng trưởng kinh tế. Việc giữ vững “mặt trận” xuất khẩu cần đi đôi với đa dạng hóa thị trường, tận dụng hiệu quả các FTA, đồng thời, chú trọng hơn tới xuất khẩu dịch vụ – lĩnh vực còn nhiều dư địa nhưng hiện đóng góp chưa tương xứng.

Theo ông Lực, các chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng và logistics cần được thiết kế theo hướng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nội địa, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu, thông qua tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đầu tư vào công nghệ và xây dựng thương hiệu, được xem là nền tảng để xuất nhập khẩu Việt Nam phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

Vy Huyền

Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây