Nghị định 46: Phải sửa căn cơ, không thể chỉ "tạm ngưng"

Ngày 6-2, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức hội thảo với chủ đề "Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm (ATTP)". Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26-1-2026 quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật ATTP (Nghị định 46) và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27-1-2026 quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm (Nghị quyết 66.13) đang được tạm ngưng hiệu lực đến hết ngày 15-4-2026 theo Nghị quyết 09 của Chính phủ.

Lo tái diễn tình trạng ách tắc

Bà Lý Kim Chi, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP HCM (FFA), nhấn mạnh khi triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13, vấn đề lớn không chỉ ở nội dung chính sách mà còn ở tính khả thi trong thực tế. Theo hiệp hội, các quy định mới được áp dụng gần như ngay lập tức, từ ngày 25 sang 26-1, khiến nhiều doanh nghiệp (DN) rơi vào tình thế bị động. Không chỉ DN, cơ quan thực thi tại địa phương cũng lúng túng do chưa kịp chuẩn bị và thiếu hướng dẫn cụ thể. Hệ quả là nhiều lô hàng bị ách lại tại cửa khẩu, DN không rõ phải áp dụng quy định nào để hoàn tất thủ tục thông quan.

Đại diện một số hiệp hội, ngành hàng nhận định Nghị quyết 09 chỉ mới mang tính giải pháp trước mắt, trong khi nhiều vướng mắc cốt lõi của chính sách vẫn chưa được tháo gỡ, có thể tái diễn tình trạng ách tắc hàng hóa. Theo FFA, Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đang giao thêm khối lượng công việc rất lớn cho cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, thành phố. Nhiệm vụ không chỉ nhiều hơn mà còn đòi hỏi chuyên môn sâu, nhân lực có chứng chỉ, phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn và cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ. FFA lo ngại nếu lực lượng thực thi bị quá tải, thời gian xử lý hồ sơ sẽ kéo dài, kéo theo đình trệ sản xuất - kinh doanh và làm tăng chi phí tuân thủ của DN.

Theo ước tính của FFA, số yêu cầu kiểm tra có thể tăng gấp 10 - 20 lần so với Nghị định 15 năm 2018. Quy trình cũng phức tạp hơn khi chuyển từ mô hình 2 cấp sang 3 cấp. Nếu trước đây, cơ quan được chỉ định vừa lấy mẫu, kiểm nghiệm và cấp xác nhận thì nay phải qua thêm bước cơ quan quản lý xác định chỉ tiêu, tổ chức lấy mẫu, chuyển sang đơn vị kiểm nghiệm rồi quay lại cơ quan quản lý để cấp giấy xác nhận. Quy trình nhiều tầng nấc hơn đồng nghĩa thời gian kéo dài và áp lực lớn hơn cho bộ máy thực thi. Tương tự, Nghị quyết 66.13 khiến thủ tục đăng ký bản công bố sản phẩm phức tạp hơn đáng kể. Theo FFA, nội dung hồ sơ tăng mạnh, số mục và chi tiết phải kê khai nhiều hơn trước, trong khi thời gian thẩm định kéo dài từ vài ngày lên tới vài tháng.

Bà Nguyễn Thị Hồng Minh, Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm Minh bạch (FTA), nêu ví dụ một lô hàng nhập khẩu từ Ấn Độ đã có chứng nhận hữu cơ và từng nhiều lần xuất khẩu vào Việt Nam. Tuy vậy, theo quy định tại Nghị định 46, DN vẫn phải bổ sung giấy chứng nhận ATTP do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp, đồng thời tiếp tục lấy mẫu kiểm nghiệm tại Việt Nam. Theo bà Minh, trong khi yêu cầu thủ tục tăng lên, nhiều phòng kiểm nghiệm trong nước lại chưa có hướng dẫn cụ thể để thực hiện. Các chỉ tiêu kiểm tra theo yêu cầu của Bộ Y tế cũng phức tạp và có sự khác biệt so với tiêu chuẩn kiểm nghiệm tại nhiều quốc gia, khiến DN thêm lúng túng.

Lực lượng hải quan kiểm tra thông quan hàng hóa tại các cửa khẩu ở tỉnh Lạng Sơn sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 09. Ảnh: MINH PHONG

Chuyển mạnh sang quản lý rủi ro

Từ những vướng mắc từ thực tế vừa qua, FFA kiến nghị Chính phủ xem xét chỉ đạo Bộ Y tế và các bộ liên quan khẩn trương rà soát và sửa đổi một cách căn cơ cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13. Trong đó, trọng tâm sửa đổi phải chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm thực chất, giảm các thủ tục tiền kiểm hình thức, đồng thời chỉ triển khai khi năng lực thực thi của cơ quan chuyên môn địa phương đã được đánh giá và chuẩn bị tương xứng.

Ông Huỳnh Quang Tuấn, đại diện Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham), đề xuất cho phép DN sử dụng các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO 22000, IFS, FSSC 22000… thay thế giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP. Ông cũng kiến nghị lùi thời điểm thực thi Nghị định 46 đến ngày 1-6, đồng thời tiếp tục áp dụng cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp để tránh gây xáo trộn cho hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Kiến nghị điều chỉnh cách tiếp cận quản lý tại Nghị định 46 theo hướng giảm tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm, Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) nhấn mạnh cần cắt giảm các yêu cầu hồ sơ hành chính mang tính hình thức; tập trung đánh giá dựa trên kết quả kiểm nghiệm, lịch sử tuân thủ và khả năng truy xuất nguồn gốc của DN; đồng thời áp dụng cơ chế phân loại theo mức độ rủi ro. Theo VPSA, hướng đi này phù hợp thông lệ quốc tế và nhất quán với chủ trương cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh mà Chính phủ đang thúc đẩy.

Ông Nguyễn Hồng Uy, Trưởng nhóm kỹ thuật Tiểu ban Thực phẩm và Dinh dưỡng (Hiệp hội DN châu Âu tại Việt Nam - EuroCham), chỉ ra bất cập lớn của Nghị định 46 là mức độ kiểm tra của nhà nước tăng mạnh. Việc kiểm tra không chỉ dừng ở hồ sơ mà kèm theo lấy mẫu kiểm nghiệm, thậm chí áp dụng với cả nguyên liệu và bao bì. Trong khi đó, quy trình được kéo dài từ 2 cấp lên 3 cấp nhưng số cơ sở kiểm nghiệm lại giảm. Hệ quả là thời gian thông quan có thể tăng đáng kể, nguy cơ ùn tắc tại cửa khẩu tiếp tục tái diễn sau mốc 15-4. Với nhóm hàng rau quả, thực phẩm tươi sống, việc chờ 9 - 10 ngày để có kết quả kiểm nghiệm thì hàng hóa đã hư hỏng.

Do đó, EuroCham kiến nghị sửa đổi Luật ATTP, sau đó ban hành nghị định mới để hướng dẫn thi hành. Trong thời gian này, tiếp tục thực hiện theo Nghị định 15, tăng cường hậu kiểm. Theo khuyến nghị của EuroCham, việc sửa đổi Luật ATTP và ban hành Nghị định sắp tới cần theo đúng tinh thần Nghị quyết 68/NQ-TW về phát triển kinh tế tư nhân. Theo đó, tập trung quản lý rủi ro, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo mức độ rủi ro, cải cách thủ tục hành chính. Chỉ đưa ra các thủ tục mới nếu chứng minh được hiệu quả trong cải thiện ATTP và không làm đứt gãy sản xuất - kinh doanh. 

MINH CHIẾN

Theo Báo Người Lao Động (www.nld.com.vn)

Bài viết gốc: Xem tại đây