Để di sản văn hóa thực sự trở thành "tài sản"

Ông TRẦN HỒNG TIẾN, Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) Đắk Lắk đã có cuộc trao đổi với Báo và Phát thanh, Truyền hình Đắk Lắk về vấn đề này.

* Thưa ông, sau hợp nhất tỉnh, Đắk Lắk có thêm những lợi thế quảng bá và đầu tư thuận lợi về di sản văn hóa song cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn về quản lý nhà nước. Tỉnh sẽ có những biện pháp nào để tăng cường quản lý di sản hiệu quả, tạo sức lan tỏa thực thụ trong đời sống, biến di sản thành tài sản?

Việc Đắk Lắk hội tụ thêm nhiều giá trị và loại hình di sản văn hóa là một lợi thế rất lớn nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý nhà nước. Nếu không có định hướng và cơ chế quản lý phù hợp, các di sản sẽ rất dễ rơi vào tình trạng khai thác dàn trải, biểu hiện hình thức hoặc thậm chí bị xâm hại. Vì vậy, trong năm 2026, ngành VHTT&DL Đắk Lắk cần tập trung vào ba nhóm động thái trọng tâm.

Thứ nhất, là hoàn thiện công tác quy hoạch, phân loại và định danh di sản gắn với xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, làm nền tảng cho công tác quản lý, bảo tồn và khai thác. Di sản cần được nhìn nhận không chỉ là giá trị tinh thần mà là nguồn lực phát triển, có không gian và đối tượng thụ hưởng cụ thể.

Thứ hai, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước phải gắn với phân cấp, phân quyền rõ ràng, làm tăng vai trò của chính quyền cơ sở và cộng đồng. Việc quản lý di sản không thể chỉ dừng ở thành lập, thống kê các hồ sơ, danh mục hay tổ chức các đợt kiểm kê mà cần phải đi vào tổ chức thực hành, bảo vệ và truyền nối trong đời sống hằng ngày.

Thứ ba, phải đưa di sản vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là du lịch, giáo dục, truyền thông và kinh tế sáng tạo của địa phương. Khi giá trị di sản tạo ra sinh kế cùng những giá trị gia tăng và niềm tự hào cho cộng đồng, việc bảo tồn sẽ trở thành nhu cầu tự thân của cộng đồng, qua đó giúp di sản thực sự trở thành “tài sản” chứ không chỉ là đối tượng được bảo vệ một cách thụ động.

* Với di sản nghề trồng và chế biến cà phê, đến nay địa phương đã có những chương trình, kế hoạch nào để phổ biến thông tin, vận động đầu tư? Hoạt động truyền thông, đánh thức thông tin di sản trong việc làm ăn của người nông dân cần được định hướng thế nào, để di sản đi vào cuộc sống, thưa ông?

Đối với di sản văn hóa nghề trồng và chế biến cà phê, Đắk Lắk đã triển khai nhiều chương trình, kế hoạch nhằm nâng cao nhận thức, phổ biến thông tin và xúc tiến, vận động sự tham gia của các doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất và người dân.

Tuy nhiên, nhìn một cách thẳng thắn, việc “đánh thức” thông tin di sản văn hóa cà phê trong chính quá trình sản xuất và đầu tư của người nông dân vẫn chưa thật sự đồng đều. Ở nhiều nơi, di sản này vẫn được cảm nhận như một khái niệm mang tính biểu trưng, chưa gắn chặt với lợi ích kinh tế và chưa góp phần củng cố, phát triển sinh kế cụ thể.

Do đó, định hướng truyền thông và quảng bá cần chuyển mạnh từ tuyên truyền có tính phong trào sang truyền thông thực hành, lấy người nông dân và cơ sở sản xuất canh tác, chế biến làm trung tâm.

Ngành văn hóa Đắk Lắk đang tập trung truyền thông cho Di sản văn hóa Nghề trồng và chế biến cà phê

Di sản cà phê cần được “kể” bằng chính câu chuyện lao động, kỹ thuật canh tác, chế biến, văn hóa ứng xử của con người với đất đai và môi trường. Khi người nông dân hiểu rằng việc giữ gìn phương thức canh tác bền vững, nâng cao chất lượng sản phẩm cũng chính là đang tham gia gìn giữ và làm giàu di sản thì di sản sẽ tự nhiên đi vào đời sống, trở thành động lực phát triển.

* Ông nhìn nhận thế nào về việc phát huy giá trị di sản văn hóa qua việc xây dựng thành các sản phẩm du lịch; và hoạt động văn hóa du lịch, trải nghiệm canh nông của Đắk Lắk sẽ cần bổ sung những mảng nào để có thể phát triển mạnh hơn?

Giá trị văn hóa di sản và cơ hội hiện thực hóa giá trị đó thông qua hoạt động du lịch, đặc biệt là mảng du lịch gắn với sản xuất, là mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại rất chặt chẽ. Tuy nhiên, để mối quan hệ này phát huy được hiệu quả, vai trò định hướng từ cơ quan quản lý là hết sức quan trọng.

Thực tế cho thấy, nếu thiếu định hướng, di sản dễ bị “sân khấu hóa”, còn sản xuất lại vận hành tách rời với du lịch. Nên khi có sự phối hợp bài bản, khoa học và sản xuất nông nghiệp sẽ trở thành nền tảng quan trọng, để hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm có chiều sâu, khác biệt và bền vững.

Biểu diễn cồng chiêng phục vụ du khách tại tại buôn du lịch cộng đồng Akô Dhông, tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: Hữu Nguyên

Với lợi thế là địa phương có nền sản xuất nông nghiệp mạnh, cơ cấu cộng đồng dân tộc đa dạng, giàu bản sắc, theo tôi, hoạt động văn hóa - du lịch, đặc biệt là du lịch trải nghiệm canh nông của Đắk Lắk cần được bổ sung một số nội dung. Đó là phải tổ chức du lịch gắn với trải nghiệm lao động thực thụ, du khách không chỉ tham quan mà tham gia cả vào quy trình sản xuất. Cơ sở du lịch sẽ phải biết kể chuyện di sản gắn với con người và không gian cuộc sống, thay vì chỉ tổ chức trưng bày và quá trình kể chuyện đó cần kết nối đa ngành, từ canh tác nông nghiệp, tri thức văn hóa, du lịch cho đến giáo dục cộng đồng, hướng dẫn về khoa học công nghệ.

Khi thực hành sản xuất, chế biến, thưởng thức gắn với văn hóa và du lịch được đặt cùng trong một hệ sinh thái phát triển, di sản văn hóa sẽ không còn là “tài nguyên tĩnh” mà sẽ trở thành một dòng chảy sống động, góp phần tạo dựng hình ảnh một vùng đất Đắk Lắk giàu bản sắc, luôn năng động và định hướng phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

* Xin cảm ơn ông!

Nguyên Đức (thực hiện)

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây