Băn khoăn khi giao doanh nghiệp định giá xăng dầu

Tại dự thảo nghị định về kinh doanh xăng dầu, Bộ Công Thương đề xuất giao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp (DN). Theo đó, giá bán buôn, bán lẻ xăng dầu trong và ngoài hệ thống do thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối tự quyết định, trên cơ sở tuân thủ quy định về giá và cơ chế thị trường.

Nhiều tranh cãi

Dự thảo cũng quy định các thương nhân sau khi điều chỉnh giá xăng dầu sẽ thực hiện kê khai, gửi về Bộ Công Thương hoặc UBND cấp tỉnh - nơi họ có hệ thống phân phối; đồng thời, kết nối mạng với cơ quan quản lý nhà nước về dữ liệu kê khai giá theo quy định.

Tuy vậy, đề xuất này vẫn gây tranh cãi. Trong đó, chính các DN cũng chưa có sự thống nhất.

Đại diện một DN bán lẻ xăng dầu kiến nghị trong điều kiện cạnh tranh thực tế, không DN nào dám bán cao hơn mặt bằng chung vì lo ngại mất khách. Điều DN lo ngại nhất là quyền quyết định "cuộc chơi", áp chiết khấu thuộc về các DN đầu mối.

Vì vậy, DN nêu trên cho rằng nếu để giá xăng dầu tuân thủ theo cơ chế thị trường, nên cho phép DN bán lẻ tự định giá với biên độ tối thiểu 8% so với giá bán buôn. Trong trường hợp vẫn duy trì cơ chế giá do thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối quyết định, cần quy định mức chiết khấu tối thiểu không thấp hơn 7% để bảo đảm quyền lợi và khả năng tồn tại của DN bán lẻ.

Trong bối cảnh xung đột quân sự ở Trung Đông chưa chấm dứt, TS Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính), cho rằng việc liên bộ Công Thương - Tài chính điều hành giá xăng dầu theo diễn biến thị trường là rất quan trọng. Đây là giai đoạn khá đặc biệt vì cần cân bằng lợi ích giữa nhà nước - người dân và DN.

TS Nguyễn Đức Độ nêu quan điểm: Nếu trao quyền định giá cho DN thì cần có 2 điều kiện. Thứ nhất, thị trường phải có tính cạnh tranh. Nếu còn độc quyền thì việc trao quyền cho DN sẽ không phù hợp, chỉ khi bảo đảm được cạnh tranh mới nên trao quyền.

Thứ hai, phải công khai, minh bạch. Giá xăng dầu cần được niêm yết rõ ràng trên kênh thông tin hoặc mạng xã hội chính thức để tạo tính cạnh tranh, giúp người dân dễ dàng tra cứu nơi bán và lựa chọn mua.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông tiếp diễn, giá bán lẻ xăng dầu cần được cơ quan quản lý điều chỉnh nhịp nhàng

Cần có lộ trình

TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, nhấn mạnh xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, có tác động lan tỏa đến giá nhiều hàng hóa và dịch vụ khác.

Hơn nữa, tác động của giá xăng dầu đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong giai đoạn hiện nay còn cao hơn do thay đổi quyền số tính toán. Cụ thể, theo quyền số mới áp dụng cho giai đoạn 2026-2030, cứ giá xăng dầu tăng 10% sẽ làm CPI tăng khoảng 0,45 điểm % - cao hơn so với mức 0,36 điểm % của giai đoạn trước.

Bên cạnh đó, việc điều hành giá xăng dầu cần bảo đảm nguyên tắc "tăng - giảm theo tín hiệu thị trường" - khi giá thế giới tăng thì điều chỉnh tăng, khi giá giảm cũng phải giảm kịp thời, tránh tình trạng tăng nhanh nhưng giảm chậm.

"Một số nước châu Âu áp dụng cơ chế giá trần với xăng dầu và DN không được bán vượt mức giá này. Việt Nam cũng không nên giao quyền cho DN tự quyết giá xăng dầu" - ông Lâm nêu quan điểm.

Theo các chuyên gia, để cơ chế tự quyết giá xăng dầu phát huy hiệu quả và tránh những tác động ngoài mong muốn, một số điều kiện nền tảng cần được chú trọng. Đó là hệ thống dữ liệu thị trường đầy đủ và kịp thời; năng lực thực thi của cơ quan quản lý và cạnh tranh; khuôn khổ pháp lý minh bạch về chi phí và giá; cùng với một lộ trình triển khai phù hợp.

Ông Nguyễn Quang Huy, Khoa Tài chính - Ngân hàng Trường Đại học Nguyễn Trãi (TP Hà Nội), đánh giá cơ chế cho phép DN tự quyết giá xăng dầu là một bước tiến về thể chế. Song, hiệu quả của bước tiến này phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng thiết kế và khả năng thực thi chính sách một cách thận trọng, minh bạch và có lộ trình. "Nhà nước có thể cân nhắc thí điểm việc để DN định giá xăng dầu và đánh giá, điều chỉnh trước khi áp dụng đồng loạt" - ông nhìn nhận.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, cơ chế trao quyền định giá cho DN sẽ góp phần hình thành một thị trường xăng dầu vận hành theo nguyên tắc thị trường, hài hòa lợi ích giữa các bên, đồng thời tạo nền tảng ổn định cho phát triển dài hạn. Khi trao quyền cho DN, nhà nước cần tập trung thiết kế "luật chơi", giám sát việc tuân thủ và can thiệp khi xuất hiện các dấu hiệu làm méo mó thị trường. 

Bài và ảnh: LÊ THÚY

Theo Báo Người Lao Động (www.nld.com.vn)

Bài viết gốc: Xem tại đây