Giữ lửa văn hóa trong nhịp sống đương đại

Giữ mạch nguồn từ cội rễ

Trong đời sống của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên, nghệ nhân giữ vai trò đặc biệt, vừa là người lưu giữ, vừa trao truyền văn hóa. Với họ, bảo tồn không còn là nhiệm vụ, trách nhiệm, mà là hơi thở, máu thịt.

Trước căn nhà sàn nhỏ, nghệ nhân H’Huyên Bhôk, người M’nông (xã Liên Sơn Lắk) đời thứ tư trong một gia đình làm gốm vẫn ngày ngày cần mẫn giã đất, nặn gốm hoàn toàn bằng thủ công. Không dùng bàn xoay, mỗi sản phẩm đòi hỏi sự khéo léo và cảm nhận tinh tế về đất và lửa, như một cuộc đối thoại thầm lặng giữa nghệ nhân với chất liệu.

Nghệ nhân H’Huyên Bhôk tâm sự: “Nghề gốm không khó học nhưng cần cái tâm và sự kiên trì. Tôi mong lớp trẻ hiểu rằng mỗi sản phẩm không chỉ là đồ dùng, mà là câu chuyện của dân tộc mình. Khi các cháu còn yêu, còn học, thì nghề gốm sẽ không mất đi”.

Cùng với nghề gốm, văn hóa cồng chiêng cũng được gìn giữ bền bỉ. Tại xã Krông Búk, nghệ nhân Y Môi Mlô được xem là “người giữ hồn chiêng” của buôn làng. Bên bộ cồng chiêng quý, chiếc trống da trâu hơn một thế kỷ và chiếc ghế kpan dài hơn 10 mét, ông Y Môi kiên trì dẫn dắt những đứa trẻ đi vào thế giới của thanh âm. Tiếng chiêng vang lên dưới mái nhà sàn không chỉ là âm nhạc, đó còn là lời thì thầm của tổ tiên, sợi dây vô hình thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng qua bao thế hệ.

Nghệ nhân hướng dẫn học sinh xã Cư Pơng cách diễn tấu chiêng Kram

Để những giá trị này không chỉ tồn tại trong phạm vi gia đình, những năm gần đây, ngành văn hóa cùng chính quyền địa phương đã phục dựng các nghi lễ, lễ hội truyền thống như: lễ cúng bến nước, mừng lúa mới, kết nghĩa anh em… Sự cộng hưởng giữa nỗ lực của nghệ nhân và định hướng từ ngành chức năng đã góp phần đưa văn hóa trở lại vị trí vốn có trong đời sống buôn làng. Qua đó tạo môi trường để các giá trị cốt lõi được nuôi dưỡng và bền bỉ theo thời gian.

Tiếp biến để lan tỏa

Nếu như thế hệ đi trước giữ vai trò “giữ lửa”, thì lớp trẻ hôm nay đang góp phần làm cho ngọn lửa ấy lan tỏa theo cách phù hợp hơn với đời sống hiện đại. Từ các lớp truyền dạy cồng chiêng tại buôn làng, nhiều câu lạc bộ, đội chiêng trẻ được thành lập và hoạt động nền nếp.

Tại xã Cư Pơng, đội chiêng trẻ do anh Y Thu Mlô dẫn dắt vẫn duy trì tập luyện đều đặn. Đến nay, đội chiêng kết hợp múa xoang đã quy tụ 25 thành viên, độ tuổi từ 16 đến 40. Ban ngày lao động sản xuất, tối đến, họ lại quây quần bên bếp lửa nhà sàn, cùng nhau luyện từng nhịp chiêng, động tác múa.

Không chỉ thường xuyên tham gia biểu diễn tại những sự kiện văn hóa, lễ hội lớn, nhỏ của địa phương, các thành viên trong đội còn chủ động ghi lại quá trình tập luyện, trình diễn và chia sẻ trên mạng xã hội. Những hình ảnh chân thực, giàu bản sắc về đời sống văn hóa buôn làng, tạo sức hút, giúp nhiều người biết đến. Từ đó, nhiều đoàn khách đã tìm đến tham quan, trải nghiệm không gian văn hóa tại địa phương.

Hoạt động biểu diễn cồng chiêng vì thế không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn, mà còn từng bước gắn với phát triển du lịch, tạo thêm nguồn thu và động lực để người dân tiếp tục gìn giữ, phát huy giá trị truyền thống. Anh Y Thu Mlô chia sẻ, người trẻ tham gia đánh chiêng, múa xoang xuất phát từ đam mê. Bên cạnh đó, họ còn cảm nhận rõ sự trân trọng từ cộng đồng và cơ hội phát triển sinh kế từ chính văn hóa của cha ông.

Sự chuyển biến này cũng lan sang các nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan đát, làm gốm… Thông qua cải tiến mẫu mã, sản phẩm thủ công ngày càng đa dạng công năng, phù hợp với thị hiếu hiện đại: thổ cẩm được may thành túi xách, trang phục; sản phẩm đan đát, gốm ứng dụng trong trang trí nội thất, làm quà lưu niệm; rượu cần trở thành sản phẩm phục vụ du lịch trải nghiệm...

Thực tế cho thấy, khi văn hóa gắn với sinh kế, khả năng duy trì sẽ bền vững hơn. Nghệ nhân có thể sống được với nghề, người trẻ nhìn thấy cơ hội phát triển, từ đó chủ động tham gia gìn giữ và phát huy. Chính sự tiếp nối đó đã giúp văn hóa Tây Nguyên trên đất Đắk Lắk vừa giữ được bản sắc, vừa thích ứng với yêu cầu của thời đại.

Như Quỳnh

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây