Lương tối thiểu tăng nhưng người lao động vẫn khó khăn

Điều này dẫn đến thực trạng dù tiền lương tối thiểu liên tục được điều chỉnh nhưng người lao động vẫn không đủ sống.

Để thiết kế được mức lương đủ sống cho người lao động ILO cho rằng, kiểm soát lạm phát có ý nghĩa quan trọng. Ảnh: L.H.

Người lao động chưa sống được bằng lương

Vấn đề tiền lương thấp vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến nhiều người lao động. Mặc dù mức lương danh nghĩa bình quân đã tăng trong những năm gần đây, tiền lương thực tế vẫn ở mức thấp khi tính đến lạm phát, cho thấy vai trò quan trọng của tiền lương tối thiểu trong việc bảo đảm mức sống của người lao động.

Trước những thách thức này và theo đề nghị của Hội đồng Tiền lương quốc gia, Tổ chức ILO đã chủ trì thực hiện báo cáo nghiên cứu này nhằm đánh giá toàn diện tác động và hiệu quả của mức lương tối thiểu theo luật định ở cấp quốc gia kể từ khi lương tối thiểu được thiết lập dựa trên đối thoại xã hội ba bên vào năm 2013.

Bằng việc sử dụng dữ liệu từ điều tra lao động việc làm, nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người lao động tại Việt Nam hiện đang nhận lương thấp hơn lương tối thiểu khá thấp.Vào năm 2023, khoảng 3,8% người lao động làm việc ít nhất 35 giờ/tuần nhận mức lương thấp hơn lương tối thiểu theo tháng và khoảng 3,3% người lao động nhận mức lương thấp hơn tiền lương tối thiểu theo giờ. Các nhóm lao động nữ, cao tuổi hay có trình độ học vấn thấp có khả năng rơi vào nhóm lương thấp hơn. 

Trong khi đó lao động ở doanh nghiệp (DN) tư nhân hoặc doanh nghiệp FDI có tỉ lệ lương thấp hơn lương tối thiểu thấp nhất. Đáng chú ý, khi phân tích dữ liệu lao động và DN giai đoạn 2012-2023, tiền lương tối thiểu không tác động đáng kể tới các chỉ số như việc làm, thời giờ làm việc, doanh thu, lợi nhuận hay quy mô lao động.

“Kết quả này có thể là hệ quả của thực tế là mức lương tối thiểu hiện nay đang tương đối thấp hơn so với mức lương thực trả hiện hành trên thị trường lao động”, báo cáo nêu.

Báo cáo của ILO cũng ghi nhận tác động gián tiếp của chính sách này đến chi phí đầu vào. Khi chi phí lao động tăng, các nhà cung cấp nguyên vật liệu cũng điều chỉnh giá, làm tăng thêm áp lực chi phí cho DN sản xuất. Trong bối cảnh giá hợp đồng với đối tác quốc tế thường cố định, DN Việt Nam gặp khó trong việc chuyển phần chi phí tăng thêm vào giá bán. Điều này làm gia tăng rủi ro suy giảm năng lực cạnh tranh so với các quốc gia có chi phí lao động thấp hơn.

Trước áp lực này, ILO ghi nhận xu hướng DN lựa chọn duy trì việc làm và bảo đảm chi trả lương thay vì cắt giảm lao động. Nhiều DN đã chuyển sang đầu tư công nghệ và tự động hóa nhằm nâng cao năng suất.

Đảm bảo mức lương đủ sống cho người lao động

Tại Việt Nam, hiện mức lương tối thiểu thường được điều chỉnh hàng năm. Theo quy định pháp luật, mức lương tối thiểu được điều chỉnh dựa trên mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ. Ngoài ra, việc ấn định mức lương tối thiểu còn phụ thuộc vào mức lương trên thị trường, chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tốc độ tăng trưởng kinh tế, quan hệ cung - cầu lao động, tình trạng việc làm, năng suất lao động, cũng như khả năng chi trả của DN.

Hiện nay mức lương tối thiểu vùng đã được điều chỉnh tăng thêm từ 250.000 đến 350.000 đồng mỗi tháng, tương ứng bình quân 7,2%. Theo đó,  lương tối thiểu vùng I là 5,31 triệu đồng/tháng; Vùng II 4,73 triệu đồng/tháng; Vùng III 4,14 triệu đồng/tháng. Và vùng IV 3,7 triệu đồng/tháng. Với mức tăng này theo đánh giá người lao động vẫn chưa thể sống được bằng lương.

Theo đánh giá của các chuyên gia lao động quy định về  tiền lương tối thiểu ở Việt Nam đã có bước tiến dài, song hiện nay đã đến lúc cần đổi mới tư duy và cách tiếp cận. Theo các chuyên gia “mức sống tối thiểu” vẫn được xác định dựa trên chuẩn nghèo, tức là “đảm bảo người lao động không bị đói”, chứ chưa hướng tới cuộc sống đủ đầy, bền vững. Thực tế, đến nay mức lương tối thiểu vẫn chưa lần nào “đuổi” kịp mức sống tối thiểu của người lao động.

Theo kết quả khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam được thực hiện trong tháng 3 và tháng 4/2025 với gần 3.000 người lao động tại 10 tỉnh thành cho những kết quả đáng suy ngẫm khi có gần 55% lao động chia sẻ tiền lương, thu nhập vừa đủ chi tiêu cơ bản của gia đình; hơn 26% khác phải tằn tiện, chi tiêu kham khổ, trong khi 8% không đủ sống, phải tìm việc làm thêm. Thu nhập chưa đáp ứng được chi tiêu khiến họ phải “thắt lưng buộc bụng”, vay mượn chi trả cho các nhu cầu phát sinh đột xuất.

Khảo sát cũng cho thấy 12,5% lao động thường xuyên phải vay mượn tiền ổn định cuộc sống, trong khi gần 30% khác là thỉnh thoảng (3-4 tháng/lần). Ngoài ra, hơn 93% lao động cho biết đã được tăng lương tối thiểu 6% theo quy định.

Từ thực tế trên, chuyên gia của ILO khuyến nghị cần điều chỉnh lương tối thiểu theo lộ trình minh bạch, dự đoán được, cân bằng giữa nhu cầu của người lao động và các yếu tố kinh tế.

Để thiết kế được mức lương đủ sống cho người lao động ILO cho rằng, kiểm soát lạm phát có ý nghĩa quan trọng giúp đảm bảo rằng mức tăng lương danh nghĩa thực sự chuyển đổi tương ứng thành tăng thu nhập thực tế cho người lao động. Trong đó, để các DN cũng được hưởng lợi, chính sách lương tối thiểu cần được tích hợp hiệu quả với các chính sách kinh tế - xã hội trên diện rộng hơn, chẳng hạn như chính sách cải thiện môi trường kinh doanh.  

Lê Bảo

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây