Cần chính sách hỗ trợ người có lương hưu thấp

Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng do Bộ Nội vụ xây dựng. Theo đó, từ ngày 1-7-2026, lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng được đề xuất điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức của tháng 6-2026. Riêng đối với người đang hưởng lương hưu, trợ cấp trước ngày 1-1-1995, sau khi điều chỉnh theo quy định mà có mức hưởng thấp hơn 3,8 triệu đồng/tháng thì được tăng thêm 300.000 đồng/người/tháng đối với những người có mức hưởng dưới 3,5 triệu đồng/người/tháng; tăng lên bằng 3,8 triệu đồng/người/tháng đối với người có mức hưởng từ 3,5 triệu đồng/người/tháng đến dưới 3,8 triệu đồng/người/tháng.

Vì sao chọn mức tăng 8%?

Trước đó, tại dự thảo công bố để lấy ý kiến hồi tháng 3-2026, Bộ Nội vụ đề xuất 2 phương án về điều chỉnh lương hưu, trợ cấp. Theo đó, ở phương án 1 tăng theo tỉ lệ và số tiền tuyệt đối, mức tăng là 4,5% cộng thêm 200.000 đồng, phương án 2 điều chỉnh tăng mức 8%. Như vậy, mức tăng tại dự thảo nghị định mới nhất tương ứng mức đề xuất của phương án 2.

Theo Bộ Nội vụ, trong quá trình xây dựng, lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo đã nhận được ý kiến góp ý của 11 bộ, 2 cơ quan ngang bộ, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; 31 tỉnh, thành. Trong đó, có 10 cơ quan Trung ương và 16 cơ quan địa phương ủng hộ phương án 1; có 3 cơ quan Trung ương, 13 cơ quan địa phương ủng hộ phương án 2. Trên cơ sở đó, Bộ Nội vụ đã tổng hợp ý kiến của các bộ ngành, địa phương trong dự thảo tờ trình.

Tuy nhiên, theo chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ về việc bảo đảm bám sát tinh thần Đề án tiền lương, phụ cấp đã được Đảng ủy Chính phủ báo cáo tại Tờ trình số 06-TTr/ĐU ngày 29-10-2025 và được Bộ Chính trị thông qua tại Kết luận 206-KL/TW ngày 10-11-2025, Bộ Nội vụ đề xuất trong lần điều chỉnh lương hưu lần này thực hiện theo phương án 2.

Người nghỉ hưu tại TP HCM nhận lương hưu tại điểm chi trả. Ảnh: MAI CHI

Lý giải về việc chọn phương án tăng đồng đều 8% cho tất cả các đối tượng hưởng, Bộ Nội vụ cho biết mức tăng trên bảo đảm bù đắp mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng trong năm 2026 và năm 2025. Đồng thời, phù hợp với quan điểm, chủ trương của Đảng về cải cách chính sách BHXH và quy định tại Luật BHXH về việc quan tâm điều chỉnh đối với người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức hưởng thấp.

Với phương án tăng 8% mức lương hưu, trợ cấp cho toàn bộ người hưởng, Bộ Nội vụ tính toán kinh phí tăng thêm so với năm 2025 là 10.773 tỉ đồng, trong đó kinh phí tăng thêm đối với nguồn ngân sách nhà nước bảo đảm ước là 2.013 tỉ đồng; kinh phí tăng thêm đối với nguồn Quỹ BHXH ước là 8.760 tỉ đồng. Bộ Nội vụ cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá về phương án 1 để báo cáo với cấp có thẩm quyền trong thời gian tới.

Khoảng cách hưởng tiếp tục giãn

Theo báo cáo của cơ quan BHXH, trong lần điều chỉnh lương hưu, trợ cấp gần đây nhất (từ 1-7-2024), có khoảng 3,12 triệu người được thụ hưởng chính sách. Với việc thực hiện điều chỉnh ở mức khá cao (15%) đã góp phần ổn định, nâng cao cuộc sống của những người thụ hưởng. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh tăng thêm đối với những người nghỉ hưu trước năm 1995 đã giúp thu hẹp chênh lệch về lương hưu với người nghỉ hưu sau năm 1995.

Dù vậy, theo Bộ Nội vụ, việc điều chỉnh lương hưu trước đây (chủ yếu tăng đều cùng một mức cho tất cả đối tượng hưởng) vẫn còn bộc lộ một số điểm bất cập, hạn chế. Một trong số đó là không bảo đảm nguyên tắc "đóng - hưởng", do mức điều chỉnh lương hưu đang cao hơn đáng kể so với mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, vượt lãi suất đầu tư quỹ BHXH. Cụ thể, tính trong giai đoạn 2016-2025, mức tăng lương hưu là 71,09%, mức tăng của CPI là 34,85%, lãi suất đầu tư quỹ BHXH là 67,28%. "Điều này đã làm mức lương hưu được điều chỉnh tăng lên quá cao, không phù hợp với mức đóng và thời gian đóng vào quỹ BHXH trước đó" - Bộ Nội vụ nêu.

Biểu đồ số người hưởng lương hưu theo mức hưởng. Đồ họa: LÊ DUY

Mặt khác, việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng chung một tỉ lệ, ở mức cao, kết hợp cùng với tác động của việc già hóa dân số (số người nghỉ hưu đang có xu hướng gia tăng hằng năm) đã làm cho tốc độ tăng số chi chế độ (quỹ hưu trí và tử tuất) vượt tốc độ tăng thu quỹ hưu trí và tử tuất (số chi chế độ hưu trí và tử tuất của năm 2024 đã gấp 2,63 lần số chi của năm 2016; số thu quỹ hưu trí và tử tuất năm 2024 đã gấp 2,19 lần số thu của năm 2016; tỉ lệ số chi trên số thu quỹ tăng từ 65,14% của năm 2016 lên 78,37% của năm 2024).

Đồng thời, làm gia tăng khoảng cách về mức lương hưu giữa những người nghỉ hưu. Người có mức lương hưu càng cao thì càng được hưởng lợi từ việc điều chỉnh, cùng với đó, mức lương hưu sau điều chỉnh được dùng làm căn cứ để thực hiện việc điều chỉnh của lần tiếp theo (tác động kép) mà không phải hoàn toàn do nguyên tắc "đóng - hưởng". Điều này ngày càng làm gia tăng khoảng cách về lương hưu giữa những người có mức hưởng thấp và người có mức hưởng cao. Trong khi đó, phần lớn người nghỉ hưu hiện nay thuộc nhóm có mức hưởng dưới mức hưởng bình quân.

Điều chỉnh linh hoạt

Ở góc độ người thụ hưởng chính sách, bà Nguyễn Thị Thu Vân (người hưởng hưu, xã Tân Nhựt, TP HCM) mong mức điều chỉnh không chỉ dừng ở mức 8% mà nên ở mức cao hơn. Bởi trong bối cảnh giá cả nhiều mặt hàng thiết yếu đều tăng, việc chỉ tăng 8% chưa có tác động rõ nét trong việc cải thiện đời sống người nghỉ hưu.

Bà Vân hưởng lương hưu từ năm 2024, mức hưởng hiện tại khoảng 2,5 triệu đồng/tháng. Với bà, khoản tiền này không đủ trang trải cho các chi phí thiết yếu, nhất trong sinh hoạt hằng ngày và lo cho 2 con đang tuổi đến trường nên sau khi nghỉ hưu, bà xin làm việc bán thời gian tại công ty cũ để kiếm thêm thu nhập.

Còn theo ông Nguyễn Văn Hoằng - cán bộ pháp lý một doanh nghiệp tại phường Tân Tạo, TP HCM - quá trình điều chỉnh lương hưu, trợ cấp từ trước đến nay đều thực hiện theo tỉ lệ % đồng loạt cho người hưởng, không phân biệt người có mức hưởng cao hay thấp, dẫn đến sau nhiều lần điều chỉnh có sự phân hóa giàu - nghèo trong nội bộ những người về hưu.

Theo ông Hoằng, nguyên tắc của chế độ hưu trí là đóng - hưởng, tức đóng dài, đóng nhiều thì có mức hưởng lương hưu cao khi nghỉ hưu và ngược lại. Từ thời điểm nghỉ hưu trở về sau, bản chất của việc điều chỉnh lương hưu là nhà nước bù cho khoản trượt giá hằng năm, bảo đảm giá trị lương hưu không giảm theo thời gian vì yếu tố lạm phát.

Vì vậy, ông Hoằng cho rằng mọi người đều được hưởng mức bù trượt giá như nhau, sau đó Nhà nước tính toán có khoản hỗ trợ, bù đắp thêm hợp lý cho những người có mức hưởng quá thấp do sự khác biệt về chính sách tại thời điểm hưởng hưu. Như vậy sẽ bảo đảm được nguyên tắc đóng - hưởng và không làm tăng khoảng cách giàu - nghèo giữa những người hưởng hưu.

Ông Phạm Trọng Nhân - Đại biểu Quốc hội khóa XV, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch LĐLĐ TP HCM - cho rằng về dài hạn, việc điều chỉnh lương hưu cần được thiết kế theo hướng ổn định, có cấu trúc rõ ràng. Có thể nghiên cứu mô hình điều chỉnh lương hưu theo nhiều tầng, gồm: bảo đảm theo biến động giá cả, điều tiết để hỗ trợ nhóm yếu thế và gắn với mức đóng, thời gian tham gia BHXH để duy trì động lực của hệ thống. 

"Khi làm được điều này, chính sách lương hưu sẽ không chỉ là công cụ bảo đảm đời sống cho người nghỉ hưu, mà còn trở thành một thiết kế cân bằng giữa an sinh và phát triển bền vững cho đối tượng hưởng" - ông Nhân nói. 

Theo Bộ Nội vụ, việc điều chỉnh lương hưu ở mức cao trong giai đoạn vừa qua còn xuất phát từ nguyên nhân chính do gắn với điều chỉnh mức lương cơ sở. Điều đó xuất phát từ quy định về tính mức tiền lương bình quân, điều chỉnh tiền lương, thu nhập làm căn cứ đóng BHXH đối với người lao động thuộc chế độ tiền lương do Nhà nước quy định hiện nay. Nội dung này đang được xem xét, xử lý, báo cáo cấp có thẩm quyền trong việc thực hiện chính sách tiền lương mới theo Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương.

NHÓM PHÓNG VIÊN

Theo Báo Người Lao Động (www.nld.com.vn)

Bài viết gốc: Xem tại đây