Nghịch lý thị trường đường

Ngành mía đường gặp khó.

Số liệu báo cáo mới nhất của Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho hay, tính lũy kế từ đầu niên vụ 2025-2026 đến hết ngày 31/3/2026, cả nước đã ép khoảng 7,4 triệu tấn mía, sản xuất được khoảng 700.000 tấn đường các loại. Nguồn cung trong nước đang ở mức khá dồi dào, không chỉ từ sản xuất vụ mới mà còn từ lượng tồn kho của vụ trước chưa tiêu thụ hết.

Còn theo ông Nguyễn Văn Lộc - Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, tính từ đầu niên vụ 2025-2026 đến ngày 12/2/2026, toàn ngành với 24 nhà máy đã ép được khoảng 2,5 triệu tấn mía, sản xuất 235.000 tấn đường các loại. Nguồn cung trong nước đang tăng nhanh đặc biệt là khi bước vào cao điểm vụ ép mía sản xuất đường. Thế nhưng trái ngược với nhịp độ sản xuất, sức tiêu thụ lại suy giảm mạnh, có thể nói là thấp nhất trong nhiều năm gần đây.

Theo ông Lộc, đường nhập lậu vẫn chiếm lĩnh thị trường nhờ các phương thức giao dịch né tránh nghĩa vụ thuế, như không xuất hóa đơn và thanh toán bằng tiền mặt. Điều này khiến các doanh nghiệp sản xuất đường trong nước gặp bất lợi lớn, dù sản phẩm có chất lượng tốt và giá thành cạnh tranh. Qua ghi nhận, giá đường nhập lậu trong một vài tháng tới có thể tăng nhẹ thêm 200-400 đồng/kg do chi phí vận chuyển tăng, nhưng vẫn đủ sức cạnh tranh và chiếm ưu thế trên thị trường.

Giới chuyên gia kinh tế nhận định, trong khi thị trường trong nước trầm lắng, giá đường thế giới lại có xu hướng tăng từ tháng 3/2026. Hiện giá đường thô và đường trắng trên thị trường kỳ hạn đều tăng do tác động từ căng thẳng địa chính trị tại khu vực Vịnh Ba Tư. Giá đường thô trung bình trong tháng 3 đạt 15,00 USD/pound - mức cao nhất trong 5 tháng, tăng so với 13,94 USD/pound của tháng 2/2026. Trong khi đó, giá đường trắng trung bình theo chỉ số ISO đạt 432,69 USD/tấn, cũng là mức cao nhất trong 5 tháng gần đây.

Ngoài đường nhập lậu, thị trường trong nước còn chịu sức ép từ đường nhập khẩu trong khu vực ASEAN và sự gia tăng của siro ngô hàm lượng fructose cao (HFCS). Theo số liệu hải quan, riêng tháng 3/2026, Việt Nam nhập khẩu khoảng 19.444 tấn HFCS.

Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam đánh giá, tháng 4/2026, thị trường tiếp tục trong tình trạng dư cung. Nguồn cung không chỉ đến từ sản xuất trong nước mà còn từ đường nhập khẩu trong khu vực ASEAN và đường nhập lậu. Dự báo sang tháng 5/2026, tình trạng thừa cung trầm trọng hơn. Đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc tiếp tục chiếm lĩnh thị trường, trong khi đường sản xuất trong nước gần như không có cơ hội cạnh tranh nếu tình trạng trốn thuế và gian lận thương mại không được kiểm soát.

Thực tế hiện nay, khó khăn của ngành mía đường không chỉ đến từ yếu tố thị trường mà còn từ những bất cập trong công tác quản lý. Việc buôn lậu, trốn thuế và gian lận thương mại diễn ra công khai nhưng chưa được xử lý triệt để đang làm méo mó thị trường. Nếu nhà quản lý không có các biện pháp quyết liệt nhằm kiểm soát đường nhập lậu, siết chặt quản lý hóa đơn và thanh toán, ngành mía đường trong nước sẽ tiếp tục bị thu hẹp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn tác động đến hàng triệu nông dân trồng mía.

Theo TS Trần Hữu Phước - Công ty Cổ phần Thương mại Y dược MPH, để ngành mía đường của Việt Nam có thể cạnh tranh được với các nước trong khu vực nói riêng và trên thế giới nói chung, cần có những chính sách phù hợp để người trồng mía tăng cường đầu tư thâm canh, tăng năng suất mía.

Cùng với đó, trong giai đoạn hiện nay, khi thời tiết phức tạp, dịch bệnh và các yếu tố ngoại cảnh liên tục thay đổi, cần ưu tiên bố trí nguồn kinh phí hằng năm cho công tác nghiên cứu giống mía mới, từ đó mới có thể chống chọi và thích nghi với những biến đổi để tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

Bên cạnh đó, mối liên kết 3 bên giữa Nhà nước - doanh nghiệp - người nông dân cần chặt chẽ, có chiến lược lâu dài, xây dựng chuỗi giá trị bền vững để ngành mía đường Việt Nam tiếp tục phát triển, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho nông dân và cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành sản xuất.

NAM ANH

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây