Phân cấp chứng nhận gạo thơm: Động lực tái cấu trúc ngành lúa gạo

Việc phân cấp thẩm quyền chứng nhận gạo thơm xuất khẩu cho địa phương được đánh giá là cú hích cải cách thủ tục hành chính, tạo động lực cho ngành gạo mở rộng dư địa.

Mở rộng dư địa cho doanh nghiệp

Việc phân cấp thẩm quyền chứng nhận và chứng nhận lại chủng loại gạo thơm xuất khẩu được hưởng ưu đãi thuế quan theo Hiệp định EVFTA và UKVFTA về cho UBND cấp tỉnh từ ngày 1/7/2026 được thực hiện trên cơ sở Nghị quyết số 17/2026/NQ-CP ngày 29/4/2026 của Chính phủ về cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, cùng các quy định tại Nghị định số 103/2020/NĐ-CP, Nghị định số 11/2022/NĐ-CP và Nghị định số 33/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

Trước đây, thủ tục này thuộc thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT). Theo cơ chế mới, từ ngày 1/7 tới đây, cơ quan được Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao nhiệm vụ sẽ trực tiếp tiếp nhận và giải quyết hồ sơ.

Sự thay đổi này không chỉ giảm tải cho cơ quan Trung ương mà còn rút ngắn khoảng cách giữa cơ quan quản lý với doanh nghiệp (DN), nhất là tại các địa phương có sản lượng lúa gạo lớn và thường xuyên tham gia xuất khẩu.

Theo đánh giá khi thủ tục này được thực hiện ngay tại địa phương, khoảng cách giữa cơ quan quản lý và DN được rút ngắn đáng kể, giúp giảm thời gian xử lý hồ sơ, tiết kiệm chi phí giao dịch và nâng cao tính chủ động cho DN.

Đối với các tỉnh, thành phố có thế mạnh sản xuất lúa gạo như Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang, Long An hay Sóc Trăng, việc trao quyền còn giúp cơ quan quản lý địa phương bám sát thực tiễn sản xuất, kiểm soát tốt hơn vùng nguyên liệu và hỗ trợ DN nhanh chóng đáp ứng các yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Để bảo đảm việc chuyển giao được thực hiện đồng bộ, Bộ NNMT đã ban hành Công văn số 4946, ngày 18/5/2026 gửi UBND các tỉnh, thành phố hướng dẫn triển khai. Đây được xem là một trong những bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Ông Nguyễn Văn Vương - Trưởng phòng Quản lý giống cây trồng, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, để bảo đảm việc chuyển giao được thực hiện đồng bộ, Bộ NNMT đã ban hành Công văn số 4946, ngày 18/5/2026 gửi UBND các tỉnh, thành phố hướng dẫn triển khai. Trong đó, Bộ yêu cầu địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định mới tới cơ quan quản lý, DN và người dân; đồng thời gửi mẫu chữ ký của người có thẩm quyền xác nhận giấy chứng nhận chủng loại gạo thơm, giấy chứng nhận lại chủng loại gạo thơm cùng mẫu dấu của cơ quan thực hiện về Bộ để tổng hợp, thông báo tới Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh.

Tuy nhiên, theo ông Vương, tiến độ thực hiện tại nhiều địa phương vẫn còn chậm. Đến thời điểm hiện tại, mới có 8 trong tổng số 34 tỉnh, thành phố thuộc diện triển khai gửi văn bản giới thiệu mẫu chữ ký và mẫu dấu về Bộ NNMT.

“Nếu các địa phương chậm hoàn tất thủ tục, hoạt động xuất khẩu gạo thơm của DN có thể bị ảnh hưởng trực tiếp khi cơ chế phân cấp chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7” - ông Vương nhấn mạnh.

Tái cấu trúc ngành gạo từ chuỗi giá trị

Việc phân cấp diễn ra trong bối cảnh ngành lúa gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc mạnh mẽ. Theo Bộ NNMT, 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 4,5 triệu tấn gạo với giá trị 2,09 tỷ USD, tăng 6,6% về lượng nhưng giảm 3,6% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu bình quân chỉ đạt 467,6 USD/tấn, giảm gần 10%. Những con số này phản ánh nghịch lý quen thuộc của ngành lúa gạo: Sản lượng tăng nhưng giá trị gia tăng chưa tương xứng. Trong khi Việt Nam vẫn duy trì vị thế là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, khả năng chi phối giá và tạo dựng thương hiệu quốc gia vẫn còn hạn chế.

Sự gia tăng nhập khẩu từ Trung Quốc thời gian qua mang lại tín hiệu tích cực cho xuất khẩu, nhưng các chuyên gia nhận định, đây chủ yếu là nhu cầu ngắn hạn nhằm bổ sung nguồn cung và dự trữ. Trong khi đó, những thách thức dài hạn như biến đổi khí hậu, cạnh tranh quốc tế, yêu cầu phát triển xanh và truy xuất nguồn gốc ngày càng trở nên khắt khe.

Thực tế trong ngắn hạn, giá gạo Việt Nam có thể hưởng lợi từ lo ngại thiếu hụt nguồn cung khi El Nino quay trở lại. Tuy nhiên, về dài hạn, ngành lúa gạo đang đối mặt đồng thời với biến động giá, rủi ro khí hậu và yêu cầu tái cấu trúc chuỗi giá trị. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tăng trưởng theo sản lượng sang nâng chất chuỗi giá trị, coi minh bạch, truy xuất nguồn gốc và quản trị chuỗi là nền tảng cho phát triển bền vững ngành hàng chiến lược này.

Ông Huỳnh Văn Thòn - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Lộc Trời cho rằng, việc tổ chức lại chuỗi giá trị minh bạch không chỉ giúp bảo vệ thương hiệu gạo Việt trên trường quốc tế mà còn trực tiếp mang lại lợi ích cho người tiêu dùng trong nước.

Theo tính toán, chi phí để xây dựng một chuỗi minh bạch chỉ tăng thêm khoảng 120.000 đồng/người/năm, một mức giá xứng đáng để đổi lấy niềm tin và an toàn thực phẩm. Mô hình chuỗi lúa gạo bền vững được đề xuất đặt trong tổng thể gồm: truy xuất nguồn gốc, chính quyền địa phương hai cấp, lực lượng công an cơ sở, xác thực dữ liệu, tín dụng trực tiếp cho nông dân và đầu ra đạt chuẩn cao cấp. Ông Thòn cũng đề xuất Hội Nông dân Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò thúc đẩy liên kết chuỗi, nhằm giúp nông dân ổn định thu nhập và giảm rủi ro thị trường.

Khanh Lê

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây