Mở đường cho nông nghiệp đa giá trị ở vùng biên

Tái cấu trúc sản xuất để tạo giá trị mới

Xã biên giới Ia Lốp từng đối mặt với nhiều khó khăn do thời tiết khắc nghiệt, thổ nhưỡng nghèo dinh dưỡng. Tuy nhiên, sự xuất hiện của cánh đồng mẫu lớn - mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao gắn với kinh tế tuần hoàn đã làm thay đổi hoàn toàn diện mạo nông thôn. Nếu như trước đây, nông dân chủ yếu canh tác nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm thì nay, nhiều công đoạn đã được cơ giới hóa bằng máy bay không người lái, nhật ký sản xuất được chuẩn hóa, quy trình canh tác giảm phát thải từng bước được áp dụng trên đồng ruộng.

Anh Bùi Văn Danh, nông dân tham gia cánh đồng mẫu lớn chia sẻ: "Việc ứng dụng máy bay không người lái (drone) vào gieo sạ, phun thuốc giúp thay thế công lao động của 20 nông dân trên cánh đồng 10 ha mỗi ngày. Điều này rất thuận tiện cho nông dân trong quá trình sản xuất. Đặc biệt, không chỉ giảm được chi phí nhân công mà cây lúa phát triển đồng đều, hiệu quả kinh tế cao hơn".

Không dừng lại ở ứng dụng công nghệ, điểm khác biệt của mô hình là sự thay đổi ngay từ tư duy sản xuất. Thay vì sử dụng nhiều phân bón hóa học, hợp tác xã hướng dẫn người dân tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, vừa cải tạo đất, vừa giảm chi phí đầu vào và hạn chế phát thải ra môi trường. Anh Nguyễn Xuân Luân, đại diện Hợp tác xã Giảm nghèo Ea Súp (xã Ia Lốp) cho biết: Bằng việc tận dụng tối đa nguồn rác thải nông nghiệp, hợp tác xã đã hướng dẫn bà con giải pháp ủ phân vi sinh từ bắp, mía, sắn có sẵn tại địa phương. Cách làm này không chỉ giúp cải tạo đất mà còn giải được bài toán chi phí đầu vào đang ngày một tăng cao. 

Nông dân thu hoạch lúa trên cánh đồng mẫu lớn

Đến nay, diện tích cánh đồng mẫu lớn tại Ia Lốp có khoảng 300 ha. Hạt lúa không còn bán nhỏ lẻ ngay tại ruộng mà được đưa thẳng vào hệ thống chế biến hiện đại, đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải. Nhà máy có khả năng thu mua 1.200 tấn lúa/ngày, công suất chế biến đạt 8 - 10 tấn gạo/giờ, tạo tiền đề hình thành thương hiệu gạo vùng biên thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.

Theo ông Vũ Đình Mười, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Phan Gia, doanh nghiệp không chỉ thu mua lúa mà còn tham gia toàn bộ chuỗi giá trị từ cung ứng giống, phân bón hữu cơ đến ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Chính sự đồng hành này giúp người dân yên tâm sản xuất, đồng thời nâng giá trị hạt lúa thông qua liên kết bền vững giữa doanh nghiệp và nông dân.

Ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk cho rằng: Việc chuyển đổi sang sản xuất lúa gạo giảm phát thải và xây dựng thương hiệu nông sản sạch đã nhận được sự hưởng ứng tích cực của người dân. Hướng đi mới này không chỉ giúp nông dân vùng biên vươn lên thoát nghèo, mà còn minh chứng cho sự bứt phá hiệu quả của nông nghiệp xanh trên địa bàn tỉnh.

Kiến tạo hệ sinh thái phát triển bền vững

Nếu mô hình cánh đồng lúa giảm phát thải ở Ia Lốp cho thấy bước chuyển trong tổ chức sản xuất, thì câu chuyện của nữ nông dân Nguyễn Thị Bích (xã Ea Súp) lại minh chứng rõ hơn cho cách làm nông nghiệp sinh thái có thể tạo ra nhiều tầng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích.

Bảy năm trước, khi quyết định đầu tư vào vùng đất cát pha sỏi ở Ea Súp, ít người tin những vườn cây ăn quả có thể thích nghi với điều kiện khí hậu khắc nghiệt nơi đây. Thế nhưng, bằng quá trình cải tạo đất, áp dụng phương pháp canh tác hữu cơ và kiên trì nghiên cứu đặc tính cây trồng, chị Bích đã biến 2 ha đất khô cằn thành mô hình nông nghiệp tuần hoàn với 1.550 cây ổi Ruby và 500 cây bưởi da xanh, mang lại doanh thu hơn 3,6 tỷ đồng mỗi năm.

Điều đáng chú ý không nằm ở quy mô sản xuất mà ở cách tạo giá trị. Thay vì chỉ bán quả tươi, toàn bộ chuỗi sản phẩm được kéo dài từ khâu nguyên liệu đến chế biến sâu. Những quả ổi không đạt tiêu chuẩn thương phẩm được chế biến thành siro, rượu và tinh dầu; lá ổi được kết hợp với gạo Briêt địa phương để sản xuất Trà Briêt Organic; bưởi loại 3 tiếp tục được chế biến thành tinh dầu, nước cốt lên men và mứt. Gần như không còn phụ phẩm nào bị bỏ đi.

Chị Nguyễn Thị Bích giới thiệu về chuỗi sản phẩm

Theo chị Nguyễn Thị Bích, điều kiện khí hậu khắc nghiệt khiến năng suất canh tác hữu cơ chỉ đạt khoảng 60 - 70% so với những vùng thuận lợi hơn. Tuy nhiên, bù lại, việc gia tăng giá trị sau thu hoạch đã giúp nâng cao hiệu quả kinh tế, giảm áp lực phụ thuộc vào giá nông sản tươi và tạo thêm nhiều sản phẩm phục vụ thị trường.

Không chỉ tạo thu nhập cho gia đình, mô hình còn giải quyết việc làm thường xuyên cho 5 lao động địa phương với mức thu nhập từ 6 - 8 triệu đồng/người/tháng, đồng thời liên kết với các hộ dân để mở rộng vùng nguyên liệu, hướng dẫn sản xuất hữu cơ và chia sẻ kỹ năng bán hàng trên nền tảng số.

Bà Nguyễn Thị Miên, Chủ tịch Hội Nông dân xã Ea Súp đánh giá, mô hình của chị Nguyễn Thị Bích là một trong những điển hình của địa phương về ứng dụng khoa học, công nghệ, phát triển kinh tế tuần hoàn và chế biến sâu. Việc tận dụng toàn bộ lá, quả và phụ phẩm không chỉ nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần giảm chất thải, từng bước hình thành vùng nguyên liệu theo hướng bền vững.

Thực tế tại Ea Súp cho thấy, nông nghiệp sinh thái không còn được hiểu đơn thuần là sản xuất thân thiện với môi trường. Sự kết hợp giữa công nghệ số, quy trình xanh và tư duy tuần hoàn đang biến vùng đất cằn cỗi biên giới thành không gian kinh tế đa giá trị. Đó là minh chứng rõ nhất cho thấy nông nghiệp vùng biên không chỉ giải bài toán thoát nghèo mà còn chủ động hòa mình vào dòng chảy phát triển bền vững.

Minh Thuận

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây