Gỡ “điểm nghẽn” tuyển sinh trong giáo dục nghề nghiệp

Người học tìm hiểu thông tin tuyển sinh của Trường Cao đẳng Công nghệ Cao Hà Nội. Ảnh: NTCC

Mở rộng quyền tự chủ, tăng tính thích ứng

Theo dự thảo, các cơ sở GDNN được chủ động xác định chỉ tiêu tuyển sinh căn cứ vào năng lực hiện có như cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo và khả năng tổ chức thực hành. Điểm mới quan trọng là cho phép linh hoạt điều chỉnh số lượng tuyển sinh giữa các ngành, nghề trong cùng một nhóm ngành, thay vì phân bổ cứng nhắc như trước đây.

Cơ chế này tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo kịp thời mở rộng quy mô ở những ngành đang thiếu hụt nhân lực, đồng thời thu hẹp ở các ngành có dấu hiệu bão hòa. Trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh, đây được xem là giải pháp cần thiết để nâng cao khả năng thích ứng của hệ thống GDNN.

Thực tế cho thấy, tình trạng mất cân đối cung – cầu lao động đã kéo dài nhiều năm. Không ít ngành nghề thu hút đông người học nhưng cơ hội việc làm hạn chế, trong khi các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ hay dịch vụ chất lượng cao lại thiếu lao động có tay nghề. Theo ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội GDNN TPHCM, một trong những nguyên nhân là do cơ chế tuyển sinh thiếu linh hoạt, chưa bám sát nhu cầu thực tế. Vì vậy, việc cho phép điều chỉnh quy mô tuyển sinh theo từng ngành, nghề được kỳ vọng sẽ góp phần đào tạo “đúng và trúng” nhu cầu xã hội.

Bên cạnh việc mở rộng quyền tự chủ, dự thảo cũng đưa ra các quy định nhằm kiểm soát rủi ro. Cụ thể, số thực tuyển hằng năm theo từng nhóm ngành, nghề không được vượt quá 15% so với số lượng đã xác định. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng chạy theo số lượng, tuyển sinh vượt quá năng lực, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo.

Đáng chú ý, với những ngành nghề có tỷ lệ người học bỏ học, thôi học hoặc chuyển ngành cao (trên 20% trong hai năm liên tiếp), cơ sở đào tạo được phép tăng chỉ tiêu tuyển sinh thêm 15%. Cơ chế này giúp các trường chủ động “bù đắp” phần hao hụt, duy trì quy mô lớp học ổn định.

Tại Hội nghị tuyển sinh GDNN năm 2026, Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân cho biết, tỷ lệ bỏ học trong hệ thống GDNN hiện ở mức 20 – 25%. Do đó, nếu áp dụng cơ chế trên, các cơ sở đào tạo có thể hạn chế tình trạng “hao hụt” giữa chừng, bảo đảm quy mô đào tạo đến cuối khóa và đáp ứng nhu cầu nhân lực đã cam kết với doanh nghiệp. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những ngành khó tuyển sinh nhưng xã hội vẫn có nhu cầu cao.

Thách thức đi cùng cơ hội

Năm 2026, GDNN đặt mục tiêu tuyển sinh khoảng 2,1 triệu người, trong đó trình độ trung cấp, cao đẳng khoảng 430.000 người. Trước đó, năm 2025, số người tốt nghiệp hệ thống này đạt khoảng 1,8 triệu, với tỷ lệ có việc làm sau đào tạo trên 85%.

Tại Hà Nội, với 154 cơ sở GDNN, quy mô tuyển sinh năm học 2025–2026 đạt hơn 240.000 người. Tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp dao động từ 70–80%, thậm chí một số ngành đạt 100%. Tuy nhiên, công tác tuyển sinh vẫn gặp nhiều khó khăn và đây cũng là tình trạng chung ở nhiều địa phương.

Theo ông Nguyễn Quang Tuấn - Phó Giám đốc Sở GDĐT Hà Nội nguyên nhân đến từ tâm lý chuộng bằng cấp, hiệu quả phân luồng chưa cao, chất lượng đào tạo chưa đồng đều và thiếu các chính sách đủ mạnh để thu hút người học vào GDNN.

Trong bối cảnh đó, cơ chế linh hoạt nếu được triển khai hiệu quả sẽ tạo thêm dư địa cho các cơ sở đào tạo chủ động hơn. Tuy nhiên, như ông Trần Anh Tuấn nhận định, điều kiện tiên quyết là phải có hệ thống thông tin thị trường lao động đầy đủ và đáng tin cậy. Nếu thiếu dữ liệu, việc điều chỉnh tuyển sinh dễ mang tính cảm tính, dẫn đến sai lệch trong dự báo. Vì vậy, cần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về lao động – việc làm để hỗ trợ ra quyết định.

Thực tế từ các cơ sở đào tạo cho thấy, những ngành nghề gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp thường có sức hút lớn. Tại Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội, năm học 2026 – 2027, nhà trường đặt mục tiêu tuyển sinh 315 học sinh hệ 9+ và khoảng 1.000 học sinh hệ trung cấp. Các ngành như kỹ thuật ô tô, công nghệ sơn ô tô thu hút người học nhờ cơ hội việc làm rộng mở và thu nhập có thể đạt 30 –40 triệu đồng/tháng khi có tay nghề cao. Điều này cho thấy, khi đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn, người học sẽ chủ động lựa chọn, qua đó góp phần điều chỉnh cơ cấu tuyển sinh một cách tự nhiên.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh chỉ tiêu linh hoạt cũng đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ giảng viên. Khi quy mô tuyển sinh giữa các ngành, nghề biến động, giảng viên cần có khả năng dạy tích hợp hoặc dạy chéo trong cùng nhóm ngành. Điều này đòi hỏi quá trình bồi dưỡng, cập nhật kiến thức và kỹ năng phải được thực hiện thường xuyên, liên tục.

Thu Hương

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây