Hướng đi tất yếu để giải bài toán nhân lực

Doanh nghiệp tham gia tư vấn hướng nghiệp cho sinh viên Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội. Ảnh: NTCC.

Nhiều chính sách mới thúc đẩy liên kết đào tạo

Để gắn kết đào tạo với nhu cầu thị trường lao động, nhiều chính sách mới đang được xây dựng theo hướng mở rộng vai trò của DN trong giáo dục nghề nghiệp. Bộ Tài chính hiện đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chính sách của Nhà nước đối với DN và Quỹ đào tạo nhân lực của DN. Theo dự thảo, DN tham gia hợp tác đào tạo với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ được hưởng nhiều cơ chế ưu đãi liên quan đến khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Dự thảo cũng khuyến khích DN tham gia vào toàn bộ quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, giáo trình đến trực tiếp đào tạo lao động theo nhu cầu tuyển dụng. Các hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, đào tạo kỹ năng số, nâng cao tay nghề và chuyển đổi nghề nghiệp cho người lao động cũng được khuyến khích triển khai.

Cùng với đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng vừa công bố dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn người dạy nghề theo hướng chuyển từ quản lý dựa trên văn bằng, chứng chỉ sang đánh giá năng lực thực tế. Theo dự thảo, người dạy nghề sẽ không còn được đánh giá chủ yếu qua bằng cấp hay chứng chỉ sư phạm như trước, mà trọng tâm đặt vào khả năng thực hiện công việc nghề, kinh nghiệm thực tiễn, năng lực truyền đạt và hướng dẫn kỹ năng cho người học.

Định hướng này đồng bộ với Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Luật đã bổ sung khái niệm “giảng viên đồng cơ hữu”, cho phép các chuyên gia, kỹ sư, thợ lành nghề tại DN có thể ký hợp đồng đồng thời với cơ sở giáo dục nghề nghiệp để tham gia giảng dạy và được hưởng các chính sách ưu đãi.

Hàng loạt thay đổi mới được kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội để các chuyên gia, kỹ sư, thợ lành nghề tham gia giảng dạy trong giáo dục nghề nghiệp. Đồng thời, tạo nền tảng để các mô hình hợp tác đào tạo giữa nhà trường và DN phát triển mạnh hơn trong thực tế.

Tăng chất đào tạo nhân lực

Những năm gần đây, nhiều trường cao đẳng, đại học đã chủ động mở rộng hợp tác với DN. Tại Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, mô hình đào tạo gắn với DN được triển khai theo hướng tăng mạnh thời lượng thực hành. Đại diện nhà trường cho biết, chương trình đào tạo hiện được thiết kế với khoảng 70% thời lượng thực hành và 30% lý thuyết, bám sát yêu cầu tuyển dụng của DN. Nhờ đó, nhiều sinh viên có việc làm ngay từ khi chưa tốt nghiệp.

Trong lĩnh vực công nghệ và sản xuất, nhiều DN lớn cũng phối hợp với các trường đại học, trường nghề triển khai chương trình đào tạo theo nhu cầu thực tế. Hiện Tập đoàn FPT đang hợp tác với nhiều viện nghiên cứu, trường đại học và cơ sở đào tạo nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn.

Theo PGS.TS Ngô Xuân Bách - Giám đốc QACI Tập đoàn FPT, việc hình thành mô hình hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường, viện nghiên cứu và DN là yếu tố quan trọng để thay đổi cách tiếp cận trong đào tạo và nghiên cứu, từ đó tạo ra những chuyển biến rõ rệt về chất lượng nhân lực trong thời gian ngắn.

Xu hướng này hiện không chỉ xuất hiện trong lĩnh vực công nghệ mà còn mở rộng sang nhiều ngành nghề khác như du lịch, logistics, cơ khí, chế biến thực phẩm hay năng lượng. Nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện cho phép DN sử dụng xưởng thực hành chung, đồng thời đưa sinh viên đến học tập trực tiếp tại DN theo từng học phần.

Theo ThS Nguyễn Hiếu - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội, hoạt động liên kết DN của nhà trường trong năm học 2025–2026 tiếp tục mang lại hiệu quả rõ nét. Toàn bộ sinh viên tham gia thực tập đều được DN đánh giá tích cực về tác phong, thái độ và kỹ năng nghề. Nhiều em được tuyển dụng ngay khi đang thực tập.

Hiện nhà trường hợp tác với gần 300 DN trong hoạt động đào tạo, thực tập, tuyển dụng và hỗ trợ sinh viên. Từ đó, tạo cơ hội việc làm toàn thời gian cho khoảng 900 lượt sinh viên và việc làm bán thời gian cho hơn 1.000 lượt sinh viên trong năm qua. Tỷ lệ sinh viên ra trường làm việc đúng chuyên ngành đạt gần 90%, mức thu nhập phổ biến dao động từ 7–10 triệu đồng mỗi tháng.

TS Lê Viết Khuyến - Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường ĐH, CĐ Việt Nam đánh giá, việc chuyển sang đánh giá theo năng lực thực tiễn cũng đặt ra không ít thách thức. Một trong những vấn đề quan trọng là xây dựng bộ tiêu chí đánh giá đủ khách quan, minh bạch và có thể đo lường được. Bên cạnh đó, năng lực tổ chức đánh giá của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng cần tiếp tục được nâng cao.

Bên cạnh đó, chuyên gia này cho rằng cần có cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn giữa nhà trường và DN trong đánh giá, công nhận năng lực người dạy nghề. Sự tham gia của DN không chỉ giúp bảo đảm tính thực chất mà còn góp phần cập nhật nhanh các yêu cầu kỹ năng mới của thị trường lao động.

Lâm An

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây