Học nghề không phải “điểm dừng” học tập

Ảnh minh họa.

Học nghề nhưng không bỏ nền tảng văn hóa

Ngày 22/8/2026, Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành Thông tư 68/2026/TT-BGDĐT quy định việc giảng dạy khối lượng kiến thức văn hóa giáo dục phổ thông trong chương trình đào tạo các ngành, nghề đặc thù. Thông tư có hiệu lực từ ngày 8/10/2026, áp dụng đối với các cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp thực hiện chương trình đào tạo ngành, nghề đặc thù và các tổ chức, cá nhân liên quan.

Điểm đáng chú ý là lần này Bộ quy định rõ việc học văn hóa theo từng cấp học. Với cấp tiểu học, người học thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học; cấp THCS thực hiện Chương trình giáo dục thường xuyên cấp THCS; cấp THPT thực hiện Chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT hoặc khối lượng kiến thức văn hóa THPT trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo quy định của Bộ GDĐT.

Quy định mới cũng không yêu cầu mô hình đào tạo đặc thù phải cứng nhắc theo một cách tổ chức duy nhất. Cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể phối hợp với trường phổ thông hoặc cơ sở giáo dục thường xuyên để giảng dạy, kiểm tra, đánh giá. Tuy nhiên, việc phối hợp phải được thể hiện bằng văn bản, xác định rõ trách nhiệm của từng bên trong tổ chức dạy học, quản lý người học, kiểm tra, xác nhận kết quả và bảo đảm quyền lợi học tập của người học.

Một điểm mới khác là yêu cầu về đội ngũ. Cơ sở đào tạo phải có đủ giáo viên đạt chuẩn nghề nghiệp giáo viên giáo dục phổ thông hoặc giáo dục thường xuyên. Giáo viên có thể là giáo viên cơ hữu, thỉnh giảng, hợp đồng hoặc giáo viên từ trường phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên tham gia giảng dạy liên trường.

Đặc biệt, thời khóa biểu được phép thiết kế phù hợp với đặc thù luyện tập, biểu diễn, thực hành nghề nghiệp hoặc thi đấu. Nhưng sự linh hoạt này không đồng nghĩa với cắt giảm kiến thức: cơ sở đào tạo vẫn phải bảo đảm đầy đủ khối lượng kiến thức, yêu cầu cần đạt và quy định kiểm tra, đánh giá; đồng thời tránh gây quá tải, bảo đảm sức khỏe thể chất và ổn định tâm lý cho người học.

Những quy định này đặc biệt có ý nghĩa với các lĩnh vực phải tuyển sinh và đào tạo năng khiếu từ rất sớm. Câu chuyện tại Học viện Múa Việt Nam từng cho thấy khoảng trống trong việc kết hợp đào tạo chuyên môn và kiến thức văn hóa có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi học tập của người học.

Trước đây, Học viện Múa Việt Nam tuyển học sinh từ khoảng 11-12 tuổi, đào tạo liên tục trong nhiều năm, kết hợp giữa chuyên môn múa và kiến thức văn hóa. Với đặc thù phải dành nhiều thời gian cho luyện tập, học viên được đào tạo theo mô hình dài hạn, có thể kéo dài 6-6,5 năm. Tuy nhiên, mô hình này từng phát sinh vướng mắc trong việc công nhận và cấp bằng văn hóa cho học viên.

Năm 2021, vụ việc gần 300 học viên Học viện Múa Việt Nam gặp khó khăn về bằng tốt nghiệp đã thu hút sự quan tâm lớn. Chính phủ sau đó yêu cầu các cơ quan liên quan phối hợp giải quyết, bảo đảm quyền lợi học tập và tính liên thông của người học. Vụ việc cũng cho thấy với những ngành đặc thù tuyển sinh từ rất sớm, việc thiết kế một cơ chế học văn hóa phù hợp không chỉ là vấn đề chương trình, mà còn liên quan trực tiếp đến tương lai học tập của người học.

Từ “học nghề sớm” đến một lộ trình mở

Thực tế tại các trường nghề cho thấy nhu cầu học văn hóa song song với học nghề đã tồn tại từ nhiều năm. TS Phạm Đức Khiêm, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TPHCM, từng cho biết trường tổ chức đào tạo các môn văn hóa cho học sinh tốt nghiệp THCS học nghề. Theo ông, trong quá trình đào tạo, học sinh vừa học chuyên ngành vừa học các môn văn hóa; khi hoàn thành phần văn hóa và có bằng trung cấp, các em có thể tiếp tục học lên trình độ cao hơn.

Câu chuyện này cho thấy với học sinh lựa chọn giáo dục nghề nghiệp sau THCS, học văn hóa không phải phần học phụ, mà là một mắt xích giúp duy trì khả năng học tập tiếp theo. Nếu thiếu cơ chế công nhận rõ ràng, việc phân luồng có nguy cơ trở thành sự phân chia cứng giữa “đường học văn hóa” và “đường học nghề”.

Đây cũng là vấn đề được đặt ra khi xây dựng mô hình trung học nghề. Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân cho rằng phát triển trung học nghề là một nhiệm vụ quan trọng, trong đó cần xây dựng mô hình đào tạo tích hợp giữa văn hóa và nghề nghiệp, tăng cường thực hành, gắn với nhu cầu doanh nghiệp và tạo điều kiện thuận lợi để người học có thể liên thông lên các trình độ cao hơn.

Theo hướng này, học sinh sau THCS không phải lựa chọn giữa một bên là học văn hóa và một bên là học nghề. Các em có thể đi vào giáo dục nghề nghiệp sớm, nhưng vẫn phải được bảo đảm nền tảng kiến thức cần thiết để tiếp tục học tập khi có nhu cầu.

Cùng quan điểm, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ, Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực, cho rằng trung học nghề không nên được nhìn nhận như một lựa chọn thay thế THPT. Đây phải là mô hình cho phép người học hoàn thành khối kiến thức văn hóa có giá trị tương đương THPT, đồng thời được đào tạo nghề và tiếp tục học lên các trình độ cao hơn. Giá trị của mô hình, theo ông, nằm ở sự kết hợp giữa học vấn phổ thông, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng liên thông.

Thông tư 68 vì thế không chỉ giải quyết bài toán tổ chức dạy văn hóa trong các ngành nghề đặc thù, mà còn góp thêm một mảnh ghép vào quá trình xây dựng lộ trình giáo dục linh hoạt, trong đó người học có thể đi bằng nhiều con đường khác nhau nhưng vẫn có cơ hội tiến lên các trình độ cao hơn.

Thu Hương

Nguồn: daidoanket.vn

Bài viết gốc: Xem tại đây