Tái cấu trúc mạng lưới trường học - Kỳ 1: Không thể giữ mãi cách tổ chức cũ

Kỳ 1: Không thể giữ mãi cách tổ chức cũ

Mạng lưới trường học của Đắk Lắk được hình thành qua nhiều giai đoạn, trải rộng trên một không gian địa lý lớn với điều kiện dân cư rất khác nhau. Khi dân cư dịch chuyển, quy mô học sinh thay đổi và yêu cầu về chất lượng giáo dục ngày càng cao, những bất cập của cách tổ chức cũ ngày càng bộc lộ.

Mạng lưới rộng, quy mô không đồng đều

Sau sáp nhập hai tỉnh Phú Yên và Đắk Lắk, tỉnh Đắk Lắk mới có 1.267 cơ sở giáo dục, giáo dục nghề nghiệp công lập, gồm 356 trường mầm non, 450 trường tiểu học, 283 trường THCS, 64 trường tiểu học và THCS, 78 trường THPT, 7 trường THCS và THPT, cùng hệ thống các trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp và các cơ sở giáo dục chuyên biệt.

Mạng lưới trường lớp trải dài trên không gian địa lý rộng lớn, từ cao nguyên đến vùng đồng bằng, ven biển; từ những đô thị tập trung đông dân cư đến các xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi dân cư phân tán và điều kiện đi lại còn khó khăn. Sự khác biệt về địa lý và dân cư khiến quy mô học sinh giữa các địa bàn không đồng đều. Ở những nơi dân cư phân tán, việc duy trì các điểm trường quy mô nhỏ đặt ra nhiều yêu cầu trong tổ chức dạy học và bảo đảm các điều kiện phục vụ học sinh.

Mạng lưới cơ sở giáo dục công lập đang tổ chức sắp xếp lại nhằm tạo điều kiện dạy và học tốt nhất cho học sinh

Đối với giáo dục mầm non, yêu cầu này càng rõ. Theo cô Võ Thị Lệ Hà, Hiệu trưởng Trường Mầm non Hoa Hồng (xã Ea Súp), trẻ không chỉ đến trường để học mà còn được tổ chức ăn, ngủ và chăm sóc trong ngày. Vì vậy, mỗi điểm trường, dù quy mô lớn hay nhỏ, đều phải bảo đảm đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, an toàn thực phẩm và tổ chức bán trú.

Thực tế tại điểm trường Thôn 7 của trường năm học 2025 - 2026 cho thấy, với 22 trẻ, nhà trường vẫn phải duy trì đầy đủ các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và tổ chức ăn bán trú. Do số trẻ ít, trường không thể nấu ăn tại chỗ mà phải chế biến suất ăn ở điểm chính rồi vận chuyển lên. Cách làm này bảo đảm quyền lợi của trẻ nhưng đồng thời đặt thêm yêu cầu về an toàn thực phẩm, tổ chức nhân lực và quản lý quá trình chăm sóc.

“Khi duy trì một điểm trường có quy mô nhỏ, nguồn lực về giáo viên, nhân viên và cơ sở vật chất phải bố trí phân tán. Trong khi đó, các yêu cầu về tổ chức bán trú, chăm sóc và bảo đảm an toàn cho trẻ vẫn phải được thực hiện đầy đủ. Áp lực đối với nhà trường vì thế khá lớn”, cô Võ Thị Lệ Hà chia sẻ.

Hay như tại Trường Mầm non Phú Mỡ (xã Phú Mỡ), mỗi năm học, trường có khoảng 140 học sinh, được bố trí 5 lớp tại điểm trường ở các thôn Phú Tiến, Phú Đồng, Phú Hải và Phú Giang. Quy mô học sinh không lớn, lại phân tán ở nhiều điểm trường nên việc tổ chức dạy học và bảo đảm đầy đủ các điều kiện phục vụ trẻ còn nhiều khó khăn. “Có những điểm trường chỉ có một phòng học, việc đầu tư trang thiết bị cũng khó đồng bộ”, cô La O Thị Đạm, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho hay.

Hoạt động thảo luận nhóm của học sinh Trường Tiểu học Lương Thế Vinh (xã Ea Wer)

Ở khối giáo dục phổ thông, bài toán đặt ra theo hướng khác. Theo ông Phạm Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND xã Vụ Bổn, toàn xã có 8 trường (gồm 2 trường mẫu giáo, 4 trường tiểu học và 2 trường THCS) với 22 điểm trường và 3.604 học sinh. Một số trường có quy mô nhỏ, số lượng học sinh giảm, cơ sở vật chất xuống cấp, dẫn đến khó khăn trong bố trí giáo viên theo định biên và hạn chế tổ chức các hoạt động giáo dục. Do đó, việc sắp xếp các cơ sở giáo dục trên địa bàn xã là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý, sử dụng hợp lý nguồn lực và bảo đảm chất lượng giáo dục trong giai đoạn hiện nay.

Sắp xếp để tập trung nguồn lực

Những bất cập về quy mô không đồng đều và sự phân tán của mạng lưới càng trở nên đáng lưu ý khi yêu cầu đối với các nhà trường ngày càng cao. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cùng với yêu cầu chuyển đổi số, nâng cao chất lượng đội ngũ, tăng cường cơ sở vật chất và đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi các nhà trường phải có điều kiện tổ chức ngày càng tốt hơn. Trong khi đó, một mạng lưới quá phân tán sẽ khiến việc tập trung nguồn lực để đầu tư đồng bộ, nâng cao năng lực quản trị và đáp ứng các yêu cầu mới gặp nhiều khó khăn.

Chưa kể, mạng lưới trường học càng rộng thì nhu cầu đầu tư càng lớn. Không chỉ là xây dựng phòng học, mà còn hệ thống phòng chức năng, thư viện, thiết bị dạy học, công nghệ thông tin, sân chơi, bãi tập, công trình phụ trợ; đồng thời phải bảo đảm đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên.

Việc tổ chức sắp xếp, sáp nhập các trường học sẽ phát huy tối đa cơ sở vật chất trường lớp học trong yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Trong ảnh: Học sinh Trường THCS Hùng Vương (phường Tuy Hòa) học tập trên máy tính

Hiện nay, yêu cầu sắp xếp mạng lưới trường học được đặt trong chủ trương đổi mới, sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập. Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị xác định việc quy hoạch, sắp xếp mạng lưới trường, lớp học khoa học, hiệu quả, tinh gọn bộ máy và sử dụng tối ưu nguồn lực giáo dục là một trong những định hướng quan trọng. Công văn số 777/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ tiếp tục yêu cầu các địa phương rà soát, tinh gọn mạng lưới, khắc phục tình trạng manh mún, chồng chéo, đồng thời bảo đảm quyền học tập của học sinh và nhân dân.

Tại Đắk Lắk, các chủ trương này được cụ thể hóa bằng Công văn số 1361-CV/TU ngày 13/7/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Quyết định số 2299/QĐ-UBND ngày 20/7/2026 của UBND tỉnh về sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập và bố trí nguồn nhân lực. Theo đó, tỉnh Đắk Lắk xác định việc sắp xếp phải chuyển trọng tâm từ giảm đầu mối đơn thuần sang tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục theo quy mô dân số, phân bố dân cư, gắn với nâng cao chất lượng giáo dục, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả ngân sách, cơ sở vật chất và đội ngũ.

Mạng lưới giáo dục tỉnh Đắk Lắk trước khi sắp xếp

Với phương án sắp xếp các cơ sở giáo dục vừa được UBND tỉnh ban hành, toàn tỉnh giảm 642/1.267 cơ sở giáo dục, đạt tỷ lệ 50,7%. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào tỷ lệ giảm đầu mối sẽ chưa phản ánh đầy đủ bản chất của quá trình này. Bởi mục tiêu cuối cùng là phải giải quyết những bất cập của mạng lưới hiện tại, để nguồn lực được tập trung hơn cho hoạt động dạy và học.

Theo Sở GD-ĐT, một mạng lưới trường học được xây dựng cách đây nhiều năm có thể phù hợp với sự phân bố dân cư khi đó. Nhưng khi dân cư dịch chuyển, đô thị hóa diễn ra, quy mô học sinh thay đổi và yêu cầu về chất lượng giáo dục ngày càng cao, cách tổ chức cũ sẽ có nhiều điều không còn phù hợp. Nếu không thay đổi, nguồn lực đầu tư có nguy cơ tiếp tục bị chia nhỏ; đội ngũ khó được bố trí tối ưu; cơ sở vật chất ở một số nơi khó đầu tư đồng bộ, trong khi những nơi có nhu cầu lại phải đối mặt với sức ép về trường lớp. Vì vậy, tái cấu trúc mạng lưới trường học là bước đi không thể trì hoãn. Nhưng đó cũng là một quá trình đòi hỏi sự thận trọng, bởi phía sau mỗi cơ sở giáo dục là học sinh, giáo viên, phụ huynh và cả cộng đồng dân cư.

Việt Hương - Hiếu Hường

Kỳ 2: Linh hoạt các mô hình

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây