Dệt thiên nhiên vào thổ cẩm

Mỗi ngày, tiếng khung dệt vẫn lách cách trong những ngôi nhà dài truyền thống ở Tổ dệt buôn Juin (xã Liên Sơn Lắk) và Tổ dệt buôn Hra Ea Hning (xã Dray Bhăng) với gần 20 nghệ nhân tham gia. Trước đây, các tổ dệt chủ yếu sử dụng sợi len và sợi chỉ công nghiệp bởi dễ tìm nguồn nguyên liệu, thuận tiện trong quá trình dệt và có giá thành phù hợp. Tuy nhiên, khi nhu cầu của thị trường thay đổi, những chất liệu này dần bộc lộ hạn chế như khả năng thấm hút kém, bề mặt vải cứng, không tạo được sự thoải mái cho người sử dụng.

Học sinh trải nghiệm, tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm truyền thống tại Tổ dệt cộng đồng buôn Hra Ea Hning (xã Dray Bhăng)

Từ thực tế đó, bà H’Kim Hoa Byă (phường Buôn Ma Thuột), người sáng lập Công ty TNHH Bya Hoa đã tìm hướng đi mới cho sản phẩm thổ cẩm bằng việc sử dụng các nguyên liệu có nguồn gốc từ thiên nhiên. Sau nhiều lần thử nghiệm, bà lựa chọn tơ tằm làm chất liệu chủ đạo, so với sợi tổng hợp, tơ tằm có khả năng điều hòa nhiệt tốt, mùa hè mát, mùa đông ấm, mềm mại, có độ rũ tự nhiên và thân thiện với làn da.

Đôi bàn tay khéo léo của nghệ nhân trên khung dệt thổ cẩm truyền thống

Không dừng lại ở đó, bà tiếp tục đưa sợi tre (bamboo) - loại sợi nổi bật bởi khả năng kháng khuẩn tự nhiên, hút ẩm tốt, nhẹ vào các sản phẩm thổ cẩm. Một chất liệu khác được bà thử nghiệm là sợi dứa, loại sợi này có độ bền cao nhưng khá cứng, vì vậy các nghệ nhân phải kết hợp với sợi tơ tằm để tạo độ mềm mại cho sản phẩm.

Sản phẩm thổ cẩm sử dụng sợi dứa kết hợp với tơ tằm, tạo nên chất liệu mềm mại và thân thiện với môi trường

Cùng với việc thay đổi chất liệu, hành trình tìm lại những gam màu của tự nhiên cũng được bà H’Kim Hoa Byă kiên trì theo đuổi. Từ những loại sợi thiên nhiên, bà mày mò sử dụng củ nghệ tươi, củ nâu, bột cà phê nguyên chất, vỏ, lá cây và phối trộn theo những tỷ lệ khác nhau để tạo nên sắc màu cho từng sợi chỉ. Sau mỗi lần nhuộm, bà đều cẩn thận ghi lại toàn bộ công thức, từ lượng nguyên liệu, thời gian đun, nhiệt độ nước đến kết quả cuối cùng để những mẻ nhuộm sau hoàn thiện hơn mẻ trước. Khi chất liệu và bảng màu từ thiên nhiên hoàn thiện, bà H’Kim Hoa Byă tiếp tục đồng hành cùng hai tổ dệt thông qua việc kết nối đầu ra, giao sợi để dệt thành phẩm theo đơn đặt hàng, qua đó tạo việc làm và góp phần nâng cao thu nhập cho các nghệ nhân.

Chị H’Sen Hmôk Du, một trong những nghệ nhân kỳ cựu của Tổ dệt buôn Juin (xã Liên Sơn Lắk) chia sẻ, dệt bằng sợi có nguồn gốc từ thiên nhiên đòi hỏi nhiều công sức và sự tỉ mỉ hơn so với sợi chỉ công nghiệp. Tuy nhiên, khi mỗi tấm vải hoàn thành, chị đều cảm thấy xứng đáng bởi chất liệu mềm mại, mịn màng, thoáng mát, tạo cảm giác dễ chịu cho người sử dụng. Chính sự khác biệt ấy đã giúp sản phẩm thổ cẩm thủ công ngày càng được khách hàng yêu thích và đánh giá cao.

Màu vàng từ củ nghệ được bà H'Kim Hoa nghiên cứu, ứng dụng để nhuộm sợi dệt thổ cẩm

Theo bà H’Kim Hoa Byă, việc đưa những sợi dệt từ bông, tơ tằm, sợi tre, sợi dứa... vào thổ cẩm đã mở ra một hướng đi mới, tạo giá trị gia tăng cho sản phẩm, giúp nghề dệt truyền thống có thêm cơ hội phát triển bền vững. Chính sự mộc mạc, thân thiện với môi trường và hàm chứa giá trị văn hóa trong từng sản phẩm đã giúp thổ cẩm thủ công chinh phục khách hàng trong thời gian qua.

Sản phẩm thổ cẩm dệt từ sợi tự nhiên, nhuộm màu bằng nguyên liệu thiên nhiên, góp phần nâng tầm giá trị thổ cẩm Tây Nguyên

Nhờ mạnh dạn đưa các nguyên liệu có nguồn gốc từ thiên nhiên vào từng sợi dệt, thổ cẩm của các tổ dệt cộng đồng ở buôn Juin và buôn Hra Ea Hning đã tìm được chỗ đứng trên thị trường trong và ngoài nước. Hành trình ấy cho thấy, sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và sự sáng tạo của nghệ nhân đã mở ra hướng đi bền vững cho thổ cẩm, để mỗi sản phẩm không chỉ lưu giữ bản sắc văn hóa mà còn tạo sinh kế bền vững và lan tỏa thông điệp về lối sống xanh.

Hoàng Tuyết

Nguồn: “Báo Đắk Lắk Điện tử”

Bài viết gốc: Xem tại đây